Category:

ჩხოროწყუს ძველი ისტორიები

მოიდანახეს სასაფლაო ქვის საიდუმლო

by chkhorotskuge 04/06/2025

written by chkhorotskuge

ვინც მოიდანახეს სასაფლაოზე ყოფილა, ეს ქვა აუცილებლად შეუმჩნევია.

როგორც ადგილობრივებიდან ვიცი, ქვის ფრაგმენტები გარშემო ეყარა და სასაფლაოზე შეუკრიათ.

დიდი ხანია სხვადასხვა ვერსია მესმის. ამიტომ გადავწყვიტე გადამეღო და უკეთესად დავაკვირდეთ

1) ცალსახად იკითხება წარწერა : აქ განისვენებს თავადი ( სახელი არ ჩანს) იულონის ძე დადიანი. ჩანს ერთი წელი გამოკვეთილად, მეორე წელი არ იკითხება. ასევე ტრადიციული ქრისტიანული წარწერის ფრაგმენტი კარგად შემონახულია.

რა ვიცით დამატებით?

მოიდანახეში ნამდვილად მოღვაწეობდნენ მანუჩარ დადიანის ძის ზურაბის შვილის. იულონის ძენი იოსები და ილია ( ილიკო) იოსები გამოირიცხა, რადგან ჯერ ბაქოში ხელმძღვანელობდა წერა-კითხვის ბაქოს ორგანიზაციას, შემდეგ 1937 წელს გარდაიცვალა პარიზში.

ხოლო ილია იყო ჩხოროწყუდან მუხურამდე გზის გამყვანი. მისი შვილი წიწა დადიანია, ხოლო შვილიშვილი ილია წიწას ძე დადიანი- ხაბუმეს სკოლის პირველი დირექტორი და დადიანების აგარაკის მფლობელი .

ასე რომ გვრჩება ორი ვარიანტი : 1) საფლავის ქვა პირველ ილიკოს ეკუთვნის და მეორე – საფლავის ქვა შესაძლოა ეკუთვნოდეს მათ აქამდე უცნობ ძმას, თუმცა მისი ვინაობა წერილობით წყაროებში არ დასტურდება. საკვლევია დამატებით. ყველა ვარიანტში, სახეზე გვაქვს შემონახული ისტორიული მეხსიერება.

სურათის დეტალიზირება ხელოვნური ინტელექტის დახმარებით მოხერხდა. დარწმუნებული ვარ, პირი , ვისაც ქვას განეკუთვნებოდა იულონის ძე დადიანია, თუმცა სრული მტკიცება რომელი ….უკვე შემდგომი მუშაობის საქმეა

04/06/2025 0 comments

ჩხოროწყუ და ჩხოროწყუელები

ნიკო შენგელია- პირველი ექიმი ჩხოროწყუდან

by chkhorotskuge 26/04/2024

written by chkhorotskuge

ნიკო ივანეს ძე შენგელია 1854 წელს სოფელ ჭოღაში, სასულიერო პირის, ივანე შენგელიას ოჯახში დაიბადა.

მშობლებმა ბავშვი კიწიის სასულიერო სემინარიაში მიაბარეს,შემდეგ კი სწავლა ქუთაისის გიმნაზიაში განაგრძო, რომელიც წარჩინებით დაასრულა./

ღარიბი მღვდლის ოჯახში გაზრდილს მატერიალური საშუალება არ ქონდა, მეზობლებისა და თანასოფლელების ხელშეწყობით ნიკო ვარშავის უნივერსიტეტის სტუდენტო ხდება . ერთვება რევოლუციური ჯგუფების საქმიანობაში, რის გამოც აპატიმრებენ და რიცხავენ სასწავლებლიდან.

სატუსაღოდან გამოსვლის შემდეგ, 1898 წელს მაინც ახერხებს ვარშავის უნივერსიტეტის წარმატებით დასრულებას და პროფესიონალი ექიმის კვალიფიკაციას იღებს .

იმყოფებოდა ავსტრიაში. იმაღლებს კომპეტენციას, შემდეგ უკვე როგორც პროფესიონალი, ბრუნდება სამშობლოში..

მუშაობს ზუგდიდში, შემდეგ ბათუმის ოლქში გადადის, ინიშნება ქუთაისის გუბერნიის მთავარი ექიმის თანაშემწედ, გარკვეული პერიოდი წალენჯიხის ოლქის უბნის მთავარი ექიმია, საიდანაც 1917 წლიდან სამუშაოდ კვლავ ქალაქ ზუგდიდშია,იყო ჯანმრთელობის დაცვის ინსპექტორი, მუშაობს წითელი ჯვრის საზოგადოებიაში, ებრძვის მალარიას, პელარგის.

ნიკო შენგელია ხაბუმეშისაექიმო უბანს ხსნის . ემსახურება მიმდებარე სოფლების მოსახლეობას. ნიკო შენგელიამ მშობლიურ ჭოღასიც საექიმო უბანი გახსნა. წლების განმავლობაში ამ უბნის გამგედ შრომობს.

ნიკოს ინიციატივით ჭოღაში იხსნება ადგილობრივი კოოპერატივი, სკოლა და ფოსტა. საზღვარგარეთიდან სოფელ ხაბუმეში ჩამოიტანა ჩაი და ხელი შეუწყო ამ კულტურის განვითარებას.

ხალხი ღვაწლმოსილ ექიმს „დიდ ნიკოდ“ მოიხსენიებდა. გარდაიცვალა 1953 წლის მარტში

26/04/2024 0 comments

ჩხოროწყუს ძველი ისტორიები

რევაზ მებონია- რაც მახსენდება

by chkhorotskuge 23/03/2023

written by chkhorotskuge

მამაჩემი რევაზ ისიდორეს ძე მებონია დაიბადა 1939 წლის მაისში. მამის მეორე მსოფლიო ომში დაღუპვის შემდეგ ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის სოფელ ხაბუმეში იზრდებოდა. სტუდენტობის შემდეგ თბილისში დასახლდა, კარგად ახსოვს იმ პერიოდის თავისებურებანი

გთავაზობთ მის მონათხრობს. მოცემულია პირველ პირში

ლაშა მებონია

ადგილების აღწერა

ჯუმითში, მდინარე ხობისწყლის ხეობასთან არსებულ დასახლებას, სადაც ჩვენი ოდაა განლაგებული, „გაბარას“ ეძახოდნენ.

ჩვენი სახლის უკან ნაკვეთს „გაკებული“ ერქვა. ბაბუაჩემის დროს აქ ხეზე გაშვებული ვენახები ყოფილა, რომელიც მე პირადად დამიკრეფია. მოსავალი კი კარგი გვქონდა .

სქურჩა-ხობისწყლის შეერთების ადგილს „სქურჩაფონი“ ეწოდებოდა. იქ ადრე უბრალო ხიდი იყო და ბებიაჩემის ძმამ, თედო გულუამ რაიონის ხელმძღვანელობა შეაწუხა და ამიტომ აქაურებმა „თედოს ხიდი“ დაარქვეს

ახლა არც ვიცი ვინმეს თუ ახსოვს. ძველად ჩვენ ხშირად ვამბობდით.

მაგ ხიდს რომ გადახვალ, ორი გზა მიდის.

მარცხენა სასაფლაოსკენ მიემართება , თუ გააგრძელებ მიხვალ დასახლებისკენ , რომელსაც ერქვა „ოხვამური“ აქ ადრე წმინდა გიორგის ძველი სალოცავი ყოფილა. გარშემო კი ჩვენი წინაპრებია დაკრძალული.

გზას კიდევ თუ აყვები და მოსახლეობას გაცდები, მიხვალ ადგილამდე, რომელსაც ერქვა „გოშერილი ( გაცვეთილი)

იყოფოდა ორ ნაწილად . ერთი მიდიოდა პირდაპირ, წალენჯიხისკენ, მეორე კი სასაფლაოსკენ.

ორ კილომეტრში ორი ტყიანი გორაა, რომლის შუაში ხეობა იყო. აქ ვჭრიდით შეშას. რა უფლებით არ მახსოვს, რადგან ტყე მოსახლეობაში იყო გადანაწილებული. ალბათ ვინმესგან ქონდა ნებართვა. მე დავყვებოდი და რამდენიმე წელი მად შევაგროვეთ შეშა.

იმ ხეობის თავში ოჯახი იყო….. ქალი ცხოვრობდა.მე მგონი ბაბუცა ერქვა…ზუსტად ვერ ვიხსენებ.

ხობისწყლის ხიდიდან , ხაბუმეს მიმართულებით 200 მეტრში მდინარეს ტოტი ჩამოდიოდა. ხობისწყალი გაჭრეს და წისქვილისკენ გაუშვეს. წყალი იმდენად დიდი იყო, პატარა ხის ხიდი იყო გადებული . მანქანები კი ამ წყალში გადიოდნენ.
რევაზ მებონია
Tweet

ქვემოთ წისქვილი იყო….

დაახლოებით სასაფლაოს მოპირდაპირე მხარეს, მეორე წისქვილი საბანაოდან 2 კმში, მესამე სქურჩასთან, მეოთხე კი გრიშა ჯალაღონიას სახლის პირდაპირ . ხელით ვათრევდით საფრქვავს.

სკოლამდე ხიდით დავდიოდით. ხიდი იყო რამდენიმე ადგილზე. ერთი როლანდ ჯალაღონიას სახლთან, ზემოთ. ჯაჭვის ხიდი ერთხელ გაწყდა და ყველა ბავშვი წყალში ჩავარდა. საბედნიეროდ არავინ დაღუპულა. სადაც ახლა მთავარი ხიდია, იქაც ჯაჭვის ხიდი მახსოვს, რომელიც აგრეთვე გაწყდა და ბიჭები ცალი მავთულით მეორე მხარეს გადავდიოდით. შემდეგ აშენდა დღევანდელი…….

მუშები იმერეთიდან იყვნენ. ბარაბაძეების ოჯახი ასე შეიქმნა.

სკოლისკენ , რომ მივდიოდით ცაცხვი რომ დგას , იქ იყო კარგად მოწყობილი წყარო. ამ წყაროდან გავდიოდით სკოლის ეზოში, რომელიც კარგად იყო შემოკავებული. გვეამაყებოდა ჩვენი სტადიონი.

სკოლა

სკოლის შენობა მყარი იყო სქელი კედლებით. ოთახები ძალიან ბევრი მახსოვს, სადაც თავისუფლად ეტეოდა ამდენი სოფლის მოწაფეები.

არ აწვიმდა და კარგად იყო შემონახული. როცა დაზიანდა, 1954 წელს მე და ხუტა გულუამ გადავხურეთ. ჩვენ დაგვავალეს. ვერ ვიგებ, მერე რატომ მიუშვეს იმ დონემდე, რომ წყალი ჩადიოდა და დალპა…..

იქვე იყო მოედანი კარგი საფარით და სპორტული ინვენტარი

ხაბუმის ცენტრში მდებარეობდა ფოსტა, რომელიც ჯერ ერთსართულიან შენობაში გახლდათ განთავსებული

გართობა და თეატრი

სოფელში საზეიმო დღეები ხშირად იყო , ხალხი იკრიბებოდა, თამაშობდნენ, ცეკვავდნენ. მე არ მოვსწრებივარ, მაგრამ ჩემამდე „ჯარობა“ იმართებოდა . იყო კონცერტები , მხიარულობდნენ ჭიდაობდნენ.

ქვედა ჩხოროწყუში მარულა გამართულა . ასეთ დღეებში იყო ქეიფი, დროს ტარება . შეჯიბრების დროს ცხენი მაყურებლებში შევარდნას ცდილობდა, რაც ტრაგედიით დასრულდებოდა.

გამოჩნდა მხედარი, რომელიც შლეგი ცხენი შეაჩერა, წააქცია და ყველა გადაარჩინა.ამ.სცენას ერთი ქალი უყურებდა,რომელსაც სიგიჟემდე შეუყვარდა ყმაწვილი

ეს ახალგაზრდა ჩემი ბაბუა აკაკი ჯალაღონია ყოფილა, ქალი კი დიდი ბებია აგრაფინა გულუა

კაკა ბაბუა გურიაში მწყემსი გახლდათ. იცნობდა სიმონა დოლიძეს. თავის კარავში შეუფარებია

მარცხნიდან აგრაფინა ეგნატეს ასული გულუა, უშანგი კაკას ძე ჯალაღონია, კაკა (აკაკი) ხახუს ძე ჯალაღონია . ზევით, მარჯვნიდან პირველი მარო ჯალაღონია

ჩემს დროს კი ყველა ოჯახში ჰქონდათ ფანდური, ღამე ვიკრიბებოდით გუტის ეზოში, იქ ვმღეროდით ახალგაზრდები და ბავშვები. ფანდურის ქვეშ განწყობას ვიქმნიდით. ეს იყო იმ დროს წესი.

ხობისწყალთან მოდაში იყო დროშობანას თამაში, რომელშიც მთელი სოფელი იყო ჩართული . ზოგჯერ სულ ტალახში გავგორდებოდით და ისე დავსდევდით ერთმანეთს.

სოფლებში ყველგან კლუბები იყო. ცნობილი გახლდათ ხაბუმეს კლუბი, სადაც აკაკი ღურწკაია გამორჩეული მსახიობი.

მაღალი, სიმპატიური, ასაკში შესული კაცი. სერიოზული პიესებიც კი იდგმებოდა. „ოტელო“ც კი დაიდგა

ბავშვებიც წარმოდგენებში ვმონაწილეობდით…ოღონდ საბავშვოში, სერიოზული-არა .

მოწვეული არტისტები კი ზაფხულობით მართავდნენ კონცერტებს. კინოაპარატიც მოქონდათ და ვუყურებდით ფილმებს

ერთხელ კურიოზიც მოხდა. მეზობელი კინოში რომ მოვიდა, სინათლე შეამჩნია და ამ სინათლისკენ დაიწყო ყურება. მეგობრებმა შემოატრიალეს და მთელი დარბაზი იცინოდა. სოფელში კი ეს ინციდენტი წლები ახსოვდათ

ხაბუმელები

კოლორიტული პიროვნება იყო ისიდორე ჯალაღონია. მწყემსობიდან რომ ჩამოდიოდა ყოველ დღე ქეიფი იყო მის სახლში. ქუჩაში არავის გაატარებდა, რომ სახლში არ შეეყვანა . ცხენზე ჯდომა უყვარდა.

ძველებიდან მახსოვს გერა ჯალაღონია, მაინჩა ჯალაღონია, ძუკუ ჯალაღონია, რომელიც სიმპატიური კაცი იყო, ანდრია ჯალაღონია. საუკეთესოდ მღეროდა და ცეკვავდა კოლია ჯალაღონია, მისი ძმა გიო

კომუნისტებს მაშინ ეძახდნენ „კუჭისტებს“

თხმელის ბუჩქებს ხობისწყლის ხეობა ჰქონდა დაფარული. მაშინ გვეგვე გულუამ და ბაბუაჩემმა დაჭრეს ეს ბუჩქები და თხმელის ხეები ლამაზად იქნა გაშენებული. არავის ქონდა უფლება ამ ორი კაცის გარეშე მოეჭრათ.

ჩვენს წინ ციტრუსების პატარა სანერგე მეურნეობა იყო, სადაც კოლმეურნეობას მანდარინი და ფორთოხალი გამოყავდათ. როცა ნერგები გაიყინა, აქ საღორე ფერმა შექმნეს..ცოტა ხანში თუთა გახდა პოპულარული, შემდეგ ხეები დაჭრეს, ახლა კი შაქროს ყანაა, რომელიც მას ისტორიულად ეკუთვნოდა.

ჯუმითში იმ დროს ყველას ყავდა თხა. ძალიან მოდაში იყო. თიკნებს სააღდგომოდ კლავდნენ . ბაბუასაც 4 თხა ყოლია. ერთხელ არ მოვიდნენ და ტურებს უჭამიათ . იმის მერე თხა აღარ იყოლია.

ჩხოროწყუში ძირითადში ფეხით დავდიოდით. 6 კმ გვქონდა გასავლელი. ასფალტის გზა კი იყო, მაგრამ გაფუჭებული, ორმოიანი და ტალახიანი.

ან სატვირთო მანქანებით. ყველა ბავშვი გაწვრთნილი იყო, მოძრავ „ გრუზავიკს“ დაეწეოდა და შეახტებოდა, ისე როგორც თბილისში ყველას ეხერხებოდა ტრამვაიზე შეხტომა

მსუბუქი მანქანა სულ რამდენიმე ადამიანს ყავდა . ერთი ჟორა შენგელიას ეკუთვნოდა… კარგი კაცი, დიდებული ადამიანი . მეორეს მფლობელი მაშინ ჟულიკო შენგელიაა.

ჩხოროწყუ დღევანდელივით მახსოვს. ბაზარი, ავტოსადგური, სასტუმრო,მაღაზიები. სერიოზული შენობა რაიკომის მახსოვს , სხვა არაფერი.

მახსენდება მამანტი კვირტია, წერდა ლექსებს, „არიქა და შარიქას“ ავტორს ხშირად ვხდებოდი. არ მახსენდება თადა გოგუას სიმღერა. ჩემს დროს კარგი მჭედელი გახლდათ

ყველაზე კოლორიტული მასწავლებლები იყვნენ პეტრე გულუა და ნიკოლოზ ბერულავა.

ნიკო ყველას განცხადებას უწერდა, ქართულს გვასწავლიდა ნაპოლეონ ლემონჯავა. მისი მეთაორობით სკლოლაში გამოვცემდით ჟურნალს „მშვიდობის მტრედი“

ვესწრებოდი რაიკომის სხდომებს, ვიყავი კომკავშირის მდივანი და რაიკომის წევრი

სამსონ თოდუა არ მახსენდება. ჩემს დროს ეკლესიიდან მხოლოდ ნანგრევები მახსოვს

23/03/2023 0 comments

ჩხოროწყუს ძველი ისტორიები

ოცინდალეს კომპლექსი ( ოსინდალე, ოსინჯალე)

by chkhorotskuge 22/02/2023

written by chkhorotskuge

ოცინდალეს კომპლექსი — პანორამული ხედი — ნათელა გრიგალაშვილის ფოტო

ოცინდალეს კომპლექსი ზღვის დონიდან 640 მეტრ სიმაღლეზე, ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის სოფელ თაიას ზედა, ჩრდილოეთ ნაწილშია განლაგებული.

ის მთელს სამხრეთ-აღმოსავლეთ და დასავლეთ სამეგრელოს გადაჰყურებს. მასზე ისტორიულ წყაროებში ცნობები ცოტაა, თუმცა ვფიქრობთ, ძეგლი XII-XIII საუკუნეების უნდა იყოს.
დავით ჭითანავა

სახელწოდებასთან დაკავშირებით განსხვავებული აზრი არსებობს, უფრო მეტად ცნობილია, როგორც ოცინდალე, რასაც მეცნიერთა დიდი ნაწილი კატეგორიულად არ ეთანხმება.

აქ მოსახვედრად საჭიროა სოფელ თაიას ცენტრთან აღმართს აყვეთ ან მთის ბილიკით ფეხით ასვლას შეეცადოთ, რაც წვიმიან ამინდში რეკომენდირებული არაა. ამ ციცაბო მონაკვეთის გავლით ოცინდალესთან ფეხით მოხვედრა უფრო ახლოა და მოსახლეობა გიორგობის დროს სარგებლობს.

მანქანის გზა ღრუბლიან ან ნალექიან ამინდში სახიფათოა, სარეაბილიტაციო სამუშაოები იგეგმება. სასურველია მაღალი გამავლობის მანქანებით ისარგებლოთ.

გთავაზობთ რამდენიმე ნაშრომიდან ციტატებს. სრული ინფორმაციის მისაღებად შეგიძლიათ შეიძინოთ ავტორთა ნაშრომები.

კომპლექსის შესახებ წყაროები ბევრი არ მოგვეპოვება. დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა სამსონ თოდუას პუბლიკაციას გაზეთ „მწყემსში”, რომელსაც აქვე გთავაზობთ. მოცემულია მეცნიერების დავით ჭითანავას და თამაზ ბერაძის ინფორმაციებიც. ქვემოთ კი შეგიძლიათ გაეცნოთ სპელეოლოგ იგორ ფიჩხაიას პოზიციას.

სოფ. ოცინდალის წმ. გიორგის ეკლესია და მისი ისტორიული ნაშთები.

ზუგდიდის მაზრიდან სამხრეთისკენ, ერთ მაღალ გორაზე მდებარეობს სოფელი ოცინდალე, რომელიც შემკობილია მშვენიერი ჰავით, ტყეებით და საზოგადოდ ყოველგვარი მცენარეულობით. ამ სოფელში მარილისა და ქვა-გუნდის მადნებიც აღმოჩნდა ბოლო დროს. აქ ცხოვრობს ოცი კომლი გლეხი. სოფლის ერთ ტყიან გორაკზე არის აღშენებული ერთი მშვენიერი ტაძარი. გასაკვირია, რომ ამისთანა მშვენიერი გეგმის ეკლესია აღუშენებიათ ამისთანა მიუვალ ადგილას. ტაძარი უნდა იყოს აღშენებული იმ დროს, როცა საქართველოს მოსვენებას არ აძლევდნენ თათრები და სხვა მტერნი, რომელნიც მეცადინეობდნენ საქართველოში ქრისტიანობის მოსპობას.

ამ შიშიანობის დროს ჩვენი წინაპარნი ეკლესიებს უმეტესად მიუვალ ტყეებში აღშენებდნენ. ამ ეკლესიის ეზოში მე ვნახე ერთი ქვა, რომელზეც შემდეგი წარწერა არის: „ეკლესია ესე განვაახლე მე ღვთისმოსავმა თამარ-დედოფალმა.” სხვა წარწერა წაშლილია. ამ წარწერისაგან სჩანს, რომ ეს ეკლესია განუახლებია თამარ-დედოფალს. ეკლესიის გეგმა მეტად დიდი ყოფილა: ბალავარი თითქმის ერთი ქცევის ოდენ ადგილზე იქმნება ჩაყრილი, მაგრამ შემდეგ გეგმა შეუცვლიათ და ხსენებული ტაძარი აუშენებიათ უწინდელ გაკეთებულ ბალავარის შუა.

ეკლესია არის ნაშენი წმინდა თლილი ქვით, სიგრძე აქვს 24 ადლი, სიგანე 15 და სიმაღლე 18 ადლი. ტაძრის თაღი ქვით არის შეკრული. შიგნით ეკლესიის კედლები მთლად დახატულნი არიან. ტაძარს დასავლეთის მხრით მიშენებული აქვს საქალებო, რომელიც იყოფება ტაძრისაგან ქვითკირის კედლით. საქალებო ცემენტით არის მთლად ნაშენი; საქალებოს ქვეშ გაკეთებულია სასაფლაო (აკლდამა). ამ ტაძარში ბევრი შესანიშნავი ნივთი ყოფილა უწინ და ზოგი დღესაც არის. აქ ყოფილა, სხვათა შორის, ერთი დიდი სპილენძის სასანთლე. ეს სასანთლე რომ უნახავს მეგრელიის უწინდელ ეპისკოპოსს, განსვენებულ ანტონს, მაშინვე უბრძანებია ამ სასანთლის დაშლა, რადგან ეს სასანთლე ყოვლად სამღვდელოს სიტყვით კერპთ-თაყვანის მცემლობის დროისა ყოფილა. ტაძარში არის წმ. გიორგის ერთი ხატი, სრული ტანისა; ხატი გაკეთებულია ვერცხლისაგან და მოოქვრილია. ხატში ჩაჯდომილია თორმეტი სხვადასხვა ძვირფასი თვალი; ტაძარში არის ვერცხლის ერთი დიდი ჯვარი, რომლის წინა პირი ოქროსია და შემკობილია ძვირფასი ალმასის თვლებით. ეკლესიაში არის თვრამეტი ოქრო; აქვე ჰყრია ურიცხვი მშვილდ-ისარი. ამ ეკლესიაზე დიდძალი ხალხი დადის სხვადასხვა სოფლებიდან სალოცავად და თან ბევრ შესაწირავს სწირავს ეკლესიას. ამ ტაძარს ბევრი ადგილ-მამული ჰქონდა უწინდელ დროში, მაგრამ დღეს ზოგიერთი თავადებისა და აზნაურების მძლავრობით ეკლესიას მხოლოდ ათი ქცევა ადგილი თუ ექნება, თორემ დანარჩენი მამულები ეკლესიისათვის სრულებით ჩამოურთმევიათ. დღეს ეს ეკლესია, რომელიც ძველ დროში ნავთ-საყუდელი იყო სამეგრელოს ეკლესიების ძვირფასი ნივთებისა (1856 წელს სამეგრელოს ყველა ეკლესიის ძვირფასი ხატები ამ ეკლესიაში იყო შემონახული), მიყრუებული და მოკლებულია ჯეროვანი ყურადღების მიქცევას.

სამსონ თოდუა
ქართული სასულიერო ჟურნალი „მწყემსი” (N 20, 1887, 15 სექტემბერი, გვ. 7-8)
ჩხოროწყუს ისტორიული მუზეუმის სამეცნიერო-შემოქმედებითი ჟურნალი „მოამბე”, 2013, №2, გვ. 9-10

სოფელ თაიას ჩრდილოეთით ოცინდალეს მაღალ მთაზე, ლეთოდუეს უბანში (დღეს აქ მოსახლეობა არ არის), დგას წმ. გიორგის სახელობის ძველი ეკლესია. ის მთელს სამხრეთ-აღმოსავლეთ და დასავლეთ სამეგრელოს გადაჰყურებს. მასზე ისტორიულ წყაროებში ცნობები ცოტაა, თუმცა ვფიქრობთ, ძეგლი XII-XIII საუკუნეების უნდა იყოს.

არქიტექტურულად ის 1992 წელს ამ სახით არის აღწერილი: ჩხოროწყუს რაიონი, სოფ. თაია, მიდამოები მაღალ მთაზე; ეკლესია „ოცინდალე”. XIV საუკუნე (ჩვენ ამ თარიღს ვერ გავიზიარებთ — დ. ჭ.); ტიპი — საკულტო; ეკლესია დგას მაღალი მთის კორტოხზე, თავისი მდებარეობით ძეგლი გზიდანვე იპყრობს ყურადღებას; ეკლესია დარბაზული ტიპის ნაგებობაა, დასავლეთის კარიბჭით და ჩრდილოეთის მინაშენით. იგი ნაგებია კირქვით და მოპირკეთებულია კარგად თლილი შირიმის კვადრებით; გეგმით წაგრძელებულ სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სარკმელი. სარკმლის გვერდებზე თითო სწორკუთხა ნიშია მოწყობილი; ეკლესიას სამი კარი აქვს: სამხრეთის, დასავლეთის და ჩრდილოეთის. ინტერიერში გრძივი კედლები პილასტრების საშუალებით სამ ნაწილად იყოფა.

პილასტრები ერთსაფეხურიანია, იმპოსტებს სადა პროფილირებული ფორმა აქვს. ეკლესია ნათდება ოთხი სარკმლით — ერთი აღმოსავლეთით, ორი სამხრეთით და ერთი დასავლეთით. ინტერიერი თავის დროზე მოხატული ყოფილა. ეკლესიის აღმოსავლეთის ფასადი შემკულია სამი ლილვიანი თაღის საშუალებით. ცენტრალური თაღი გვერდის თაღებზე მაღალია. სამხრეთის ფასადის შემკულობას წარმოადგენს ორიარუსიანი სამთაღოვანი კომპოზიცია. დასავლეთის ფასადზე, სარკმელს გარს უვლის ორმაგი მოჩუქურთმებული ლილვი. ჩრდილოეთის ფასადი სხვებთან შედარებით სადაა. ეკლესიიდან სამხრეთ-დასავლეთით 10-15 მეტრში დგას კოშკი. აქვე შემორჩენილია ნაგებობის ნაშთი.

1991 წ. 21 თებერვალი, ხელოვნებათმცოდნე მ. აბაშიძე.

საქართველო მდიდარი ისტორიული წარსულის ქვეყანაა. წინაპართა მიერ აგებული ხელოვნების ძეგლები მრავლად მოიპოვება მის ტერიტორიაზე და ისინი მნახველს ქართველი ხალხის გმირულ თავგადასავალს მოუთხრობენ. ამ ძეგლთა უმეტესი ნაწილი შესწავლილი და ფართო საზოგადოებისათვის ცნობილია. ზოგიერთი მათგანი კი ერთგვარად „დაჩაგრულა” — მათ მეცნიერული შესწავლა და მოვლა-პატრონობა აკლიათ. ამგვარ მდგომარეობაშია ოცინდალეს წმიდა გიორგის ეკლესია.

ოცინდალეს წმიდა გიორგის ეკლესია დგას ჩხოროწყუს რაიონში, სამეგრელოს ქედის სამხრეთ კალთაზე, სოფელ ოცინდალეში. იგი აგებულია მაღალ ადგილას და საკმაოდ დაშორებული სოფლებიდანაც მოჩანს. ეკლესია წარმოადგენს დარბაზული ტიპის ერთნავიან ნაგებობას. ზომები ასეთია: სიმაღლე — 3 მ, სიგრძე — 10 მ, სიგანე — 5 მ. ეკლესიას ეტყობა მინაშენების კვალი. იგი მოპირკეთებულია ტუფის ქვით. ოცინდალეს წმიდა გიორგის ეკლესიას სამი შესასვლელი აქვს — დასავლეთის, სამხრეთის და ჩრდილოეთის მხრიდან. ოთხი სარკმელი: ერთი აღმოსავლეთის, ორი სამხრეთის და ერთიც დასავლეთის მხრიდან, რომელიც ლამაზი ორნამენტებით არის შემკული.

ოცინდალეს წმიდა გიორგის ეკლესია არცერთ ძველ წყაროსა თუ საბუთში მოხსენიებული არ არის. არ იხსენიებენ მას არც სამეგრელოში ნამყოფი უცხოელი მოგზაურები. თუმცა, არქანჯელო ლამბერტის მიერ შედგენილ სამეგრელოს რუკაზე, სოფელ მუხურის გვერდით, ეკლესია არის აღნიშნული. აქ ოცინდალეს ეკლესია უნდა იგულისხმებოდეს: მუხურში არ არის ძველი ეკლესია, ხოლო ოცინდალეს ეკლესია მისგან ორი კილომეტრით თუ იქნება დაშორებული. ამასვე გულისხმობდა ალბათ ივ. ჯავახიშვილი, როცა მის მიერ შედგენილ საქართველოს ისტორიულ რუკაზე მუხურთან ეკლესიას აღნიშნავს.

ეკლესია მოხატული იყო ფრესკებით, რომლებიც დათარიღებული იყო მე-14–15 საუკუნეებით. უკანასკნელ წლებში ეს ფრესკები ჩამოირეცხა და ახლა მათი კვალი თუ შეინიშნება. ძეგლთა დაცვის სამმართველოს გატარებული აქვს, როგორც ოწინდალე. ჩვენი აზრით, ეს სახელწოდება არ არის სწორი და გაუგებრობითაა წარმოშობილი. იმ სოფელს, სადაც ეს ეკლესია დგას, ოცინდალე ეწოდება — ახლო-მახლო სოფლების მოსახლეობა ამ ეკლესიას ყველგან ოცინდალეს უწოდებს.

ოცინდალეს წმიდა გიორგის ეკლესიაში თავის დროზე ძვირფასი ნივთები იყო. ეს ხატი შემდეგ სოფელ თაიას ეკლესიაში ჩაიტანეს. ყველა ნივთი ამჟამად დაკარგულა და მათი მხატვრული თუ ისტორიული ღირსებაზე არაფრის თქმა არ შეიძლება. საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში დაცულია ოცინდალეს წმიდა გიორგის ეკლესიის კარები — ქართული ხელოვნების მეტად საინტერესო ძეგლი. ოცინდალეს ეკლესიის გვერდით კოშკი დგას. კოშკის შიგნით ძველად მრავლად ეყარა ადამიანის ძვლები. უკანასკნელად, ყირიმის ომის დროს, როდესაც სამეგრელოში თურქთა ჯარი შემოიჭრა, სამეგრელოს ეკლესიების მთელი განძეულობა ოცინდალეს ეკლესიაში ინახებოდა. ოცინდალეს წმიდა გიორგის ეკლესია ქართული კულტურის საინტერესო ძეგლია — მას მოვლა-პატრონობა ესაჭიროება.

ოცინდალე, ოსინდალე (საკატო, სასიძო) — მთა და სოფელი მთაში.

1. „ისე მიუვალი და მაღალი ადგილი იყო, რომ ხალხი იტყოდა — ცინდალს ვეკართენია, კატის კნუტი ვერ ავაო. ამიტომ ოცინდალე — საკატის კნუტო დაერქვა.”

2. „ოსინდალე. ჩვენი ძველები გადმოგვცემენ, რომ ჯანსაღი, მიუდგომი და მდიდარი სოფელი ყოფილა. ძველად აქ 100–150 კომლი თოდუები და სხვა გვარის ხალხი სახლებულა, დღეს მხოლოდ 5 კომლი დარჩა. მაშინ კი ამ სოფელში ახალგაზრდობის ტევა არ იყო — აქ სულ ვაჟები, ვაჟკაცები იბადებოდნენ. სასიძო ადგილი იყო. მეზობელი სოფლებიდან აქ მოჰყავდათ რძლები, აქაური სიძეები — თავისი ვაჟკაცობით, კარგი ფიზიკური აღნაგობით, სიმდიდრით — აფხაზეთშიც კი ყოფილან განთქმული. ამიტომ ამ სავაჟკაცო ადგილს სასიძოს — ოსინდალეს ეძახდა ხალხი.” (მ. თოდუა)

ოცინდალე განთქმულია მევენახეობით. დღესაც შემორჩენილია შონურის, ჭვიტილურის, პანეშის, ჩერგვალის მაღლარი. სოფლის მრავალ ადგილას წმინდა და უხვი წყაროს თვალი ამოდის. სოფლის ირგვლივ, მთის ფერდობებზე გაშლილი ველიანები საუკეთესო საძოვრებია. სოფელი ზღვის დონიდან 550 მეტრზე მდებარეობს, მდიდარია ვაშლის, მსხლისა და სხვა ხილის იშვიათი კორომებით. ყოველ ოჯახს წინათ 50–100 სკა ჰყავდა — ამდენად თაფლითა და ცვილით იგი მთელ გარშემო სოფლებს ამარაგებდა. აქ დღესაც ხდიან თაფლის არაყს. აქ დღემდე არის კოლხური რუხი ფუტკარი, რომლის ბაზაზე შემდეგ კოლხური ფუტკრის — მუხურის საჯიშე შეიქმნა. ბელგიელი პროფესორი მ. გერიო წერს: „კოლხური ფუტკარი მსოფლიოში ყველაზე ძვირფასია.”

3. „გადმოცემით ოსინდალეს ეკლესია სპეციალურად ჯვრის წერისათვის იყო აშენებული, რომ აქ ჯვარისწერის შემდეგ სიძე ვალდებული იყო ერთ კვირას გაჩერებულიყო ეკლესიაში. ამიტომაა იგი სასიძო ოსინდალე.” (გ. ხუხუნი)

4. „გამიგონია, რომ მას ოწინდანესაც ეძახოდნენ. ისეთი ყოველმხრივ დაცული და პატიოსანი ადგილი ყოფილა ეს სოფელი, თანაც ეკლესიაც იმდენად სახელგანთქმული და მშვენიერი ყოფილა, რომ აქ წმინდანებიც კი ცხოვრობდნენ. ამიტომ ხალხს ოწინდანე — ე. ი. საწმინდანე ადგილი შეურქმევიათ. ჯიხა თამარის დროისაა; თამარს, როცა ამ კუთხეში უმოგზაურია, იმ ჯიხაში ჰქონია ბინა. ეკლესიაც იმ სულკურთხეულს აუშენებიაო.” (თეკლე ნაროუშვილი, 99 წლისა)

5. „გამიგონია, რომ აქ სულ ნარჩევი ვაჟკაცები იბადებოდნენ ხოლმე. ოჯახში ძეობა მეტი იყო, ვიდრე ასულობა. აქაური ვაჟკაცები ძალიან მამაცები ყოფილან — ომშიც, ბურთაობაშიც, ცეკვა-თამაშშიც და სიმღერებშიაც ბადალი არ ჰყოლიათ. ჩემი ქმრის ბაბუამ იცოდა: „არწივის მართვესავით ბიჭები იბადება ამ დალოცვილ ოსინდალეშიო.”” (ჭაჭე აფშილავა, 86 წლისა)

6. „თაიაში 1882 წელს ოსინდალედან ჩამოუტანიათ წმიდა გიორგის ხატი და დაუარსებიათ ეკლესია. მასთან ერთად აქ ორკლასიანი სკოლა გაუხსნიათ. ამ დროიდან დაარსდა აქ რელიგიური დღესასწაული „გიორგობა”, რომელსაც ძველები შემდეგაც დღესასწაულობდნენ. ამ დღესასწაულთან დაკავშირებით ეწყობოდა „ჯარალუა”, იმართებოდა ჯირითი, ცეკვა, თამაში, ცხენბურთი და ლელობურთი.” (გ. შენგელია)

საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული და იდუმალი ისტორიული ძეგლია. სპელეოლოგი იგორ ფიჩხაია ამ ადგილის უნიკალურობასა და მის არქეოლოგიურ მნიშვნელობაზე საუბრობს, რაც კომპლექსს მრავალშრიან კულტურულ ფენომენად აქცევს.

ისტორიული ფენები და არქიტექტურა

ოცინდალეს ისტორია ქრისტიანობამდელ ხანაში იწყება. იგორ ფიჩხაიას განმარტებით, თავდაპირველად აქ წარმართული ტაძარი მდებარეობდა, რომელიც ნაყოფიერების ღვთაების კულტს უკავშირდებოდა. დღევანდელი კომპლექსი სხვადასხვა ეპოქის ნაგებობებისგან შედგება:

მე-6 საუკუნე: ამ პერიოდით თარიღდება კოშკი, რომელიც შესაძლოა სალოცავის ფუნქციასაც ასრულებდა.
მე-11 საუკუნე: კომპლექსის მთავარი ტაძარი, რომელიც თავისი მდებარეობითა და ისტორიული ფასეულობით უნიკალურ ძეგლადაა მიჩნეული საქართველოს მასშტაბით.

არქეოლოგიური და გეოფიზიკური აღმოჩენები

კომპლექსის ტერიტორიაზე აღმოჩენილი არტეფაქტები მის უძველეს ფესვებზე მეტყველებს. ერთ-ერთი ყველაზე შთამბეჭდავი ნაპოვნია ხარის თავი, რომელიც მონასტრის ქვეშ მდებარე მცირე მღვიმეში აღმოაჩინეს. ეს სიმბოლო წარმართულ ეპოქაში ნაყოფიერებას განასახიერებდა და დღეს ის ჩხოროწყუს ისტორიულ მუზეუმშია დაცული.

კიდევ უფრო საინტერესოა 1986 წლის გეოფიზიკური კვლევის შედეგები:

ტაძრის ეზოში, 5 მეტრის სიღრმეზე, დაფიქსირდა ვრცელი სიცარიელე.
ეს სივრცე დღემდე არქეოლოგიურად შეუსწავლელია და შესაძლოა მნიშვნელოვან ისტორიულ ინფორმაციას მალავდეს.

პანორამა, რომელიც დასავლეთ საქართველოს აერთიანებს

ოცინდალე არა მხოლოდ ისტორიული, არამედ საუცხოო ტურისტული ლოკაციაა. მისი გეოგრაფიული მდებარეობიდან გამომდინარე, ეზოდან იშლება ხედი, საიდანაც მოსჩანს:

მდინარე ხობისწყლის ხეობა;
ოჩამჩირის სანაპირო და ანაკლია;
სამეგრელოს კირქვიანი ზონა.

იგორ ფიჩხაია ხაზს უსვამს, რომ ოცინდალეს ხედი ერთ-ერთი ყველაზე ვრცელია საქართველოში, რაც ამ ადგილს განსაკუთრებულ მომხიბვლელობას სძენს.

1905 წელს „ცნობის ფურცლის” ფოტოებიანი დამატება მუხურში და თაიაში მოგზაურობს. შემონახულ სურათებს შორისაა მონაზვნების ჯგუფური ფოტო და მონასტრის მაშინდელი მდგომარეობა.

ნათელა გრიგალაშვილისა და გიორგი ნაჭყებიას ფოტოები

ოცინდალეს წმინდა გიორგის ხატი. ინახება ზუგდიდში

გიორგობა სოფელ თაიაში — გიორგობა თაიაში ტრადიციული დღესასწაულია. მისი ისტორია შორეული წარსულიდან მოდის.

ჩხოროწყუს ადგილობრივ მუზეუმში დაცულია ნივთები ოცინდალედან

დეტალები

საინტერესო ბმულები

→ ოცინდალე თუ ოწინდალე — მამანტი კვირტიას პუბლიკაცია

→ ოწინდალეს წარმართული ფესვები

→ ოცინდალეს ეკლესიის ეზოში ნერგები დაირგო

→ ზედა ტერასა — სტატიების კრებული

→ გიორგობა ოცინდალეში

→ თამაზ ბერიძე ოცინდალეს შესახებ

→ გიორგობა ოცინდალეში — 2019

→ გიორგობა ოცინდალეში — 2017

22/02/2023 0 comments

ჩხოროწყუს ძველი ისტორიები

ჯუმითის ძველი ამბები

by chkhorotskuge 30/05/2022

written by chkhorotskuge

ძველი ამბები ჯუმითიდან ( სოფელი ხაბუმე)

სეცკია

1910 წელს 120 წლის სეცკია გულუას 7 წლის გიო ჯალაღონიასთვის ძველი ამბები მოუყოლია.

გიორგის დედა ადრე გარდაეცვალა და სეცკიას მეზობელთან, გიგო ჯალაღონიასთან იზრდებოდა. (სამეგრელოში გამზრდელს “მორდუ”ს უწოდებენ.)

ჯუმითში, ხობისწყლის მიმდებარე ტერიტორია, სადაც დღეს დიდი ხიდია განლაგებული, მთლიანად ტყით ყოფილა დაფარული.

ადამიანები გარეული ცხოველების შიშით ამ ადგილებს ერიდებოდნენ. ამ პერიოდში დათვებიც კი ფიქსირდებოდა.

ხობისწყლის კალაპოტი გაშლილი არ იყო და ხალხი ერთი ნაპირიდან საპირისპირო მხარეს წაქცეული ხეების მეშვეობით გადაადგილდებოდა

მოხუცს ისიც კი უთქვია შორს არაა ის დრო, ადამიანები ცას მიაღწევენ და არავის გაუკვირდებაო.

სეცკიას განათლება მიღებული არ ჰქონია, მაგრამ უაღრესად გონებამახვილ და მოაზროვნე ადამიანად ითვლებოდა.

წესი ჰქონია. ყანას მარტში ამუშავებდა. არ ხნავდა, მხოლოდ თოხს იყენებდა . მოსავალი კარგი მოდიოდა.

ნაგაბუნუ

მეცხრამეტე საუკუნეში ჯუმითში გაბუნიები ცხოვრობდნენ. პანდემიის მორიგმა შემოტევამ მათ დასახლებას დამანგრეველი დარტყმა მიაყენა. ტოპონიმი ძველ მეხსიერებას ინახავს. ტრაგედია „ესპანკამდე“ გაცილებით ადრე დატრიალებულა.

ხობიწყლის ხეობისკენ ხალხის გადმოსახლება

პანდემიაიმ ჯუმითს დიდი დარტყმა მიაყენა. ძველ დასახლებაში სიბინძურე გაჩნდა, უხიფათო აღარ იყო. ხალხი ბარისკენ დაიძრა. ასე დაშორდა ლეწურწუმეს ჯუმითი ხაბუმეს ჯუმითს, ხოლო ტყე გაიჩეხა და მდინასპირა ზოლი დღეს დასახლებული ზონაა . ყველა ჯალაღონია, რომელიც დღეს აქ ცხოვრობს ზემო ნაწილიდან ჩამოვიდა.

ეკლესია

ჯუმითის ეკლესია პატარა ხის სალოცავი იყო. სოფლის მამასახლისი იაკობ გულუა ყოფილა. მეტად მკაცრი,სამართლიანი, წესრიგის მოყვარული.

გიო ჯალაღონია როცა მას იხსენებდა „ოჰ“, „ოჰ“ ამბობდა. ათეული წლების შემდეგაც კი მისი სახელის რიდი ქონდა. შაირი ყვარებია იაკობს.

მისი ძმა ეგნატე კი სოფლის ეკლესიაში დიაკვნად მუშაობდა.

ამ პერიოდში სოფლის სულიერი მოძღვარი სამსონ თოდუაა . სახელმწიფომ მას მიწა არახამიებისგან უყიდა. ბაბუების მოგონებიდან ცნობილია, როდესაც წირვაზე მიდიოდნენ, სამსონი ლოცვას წარმოთქვამდა, ეგნატე კი უმოწმებდა „ნამდვილ“, „მართალიო“. მის მეუღლეს ერქვა ნინო. თოდუა ბოლშევიკებმა „გაკრიჭეს“ და სამუშაოდ ჩაიში გაამწესეს.

სამსონის ერთი შვილი ისიდორე ჯარში წაიყვანეს და იქ დაიღუპა.მისი შვილები რეზო, ნათელა და რენო აფხაზეთში გადავიდნენ.გვანჯი მოწამლულა და გარდაიცვალა. სამსონი თავიდან სახლში დაუკრძალიათ, მაგრამ როდესაც გვანჯი მომკვდარა,მათი ნეშტი ჯუმითის სასაფლაოს მიაბარეს.

აბრაგები

ამ დროს გავრცელებული იყო ყაჩაღობა. გლეხებს აბრაგთა ჯგუფები დახვდებოდნენ და ფულს ართმევდნენ. თუ არა, საქონელი იკარგებოდა

დადიანები და სოფელი

დადიანები გლეხებთან ურთიერთობას ერიდებოდნენ,თუმცა გარკვეული ურთიერთობა მაინც ქონდათ. აქეთა მხარეს ნიკო დადიანი მართავდა. ჟუღუსკენ ქუჩა პატრონ სქუა, რომელსაც დიდი ავტორიტეტი ქონია გლეხებს კარგად ეპყრობოდაო.

ადგილობრივი გლეხი ბადურა ჯალაღონია ნიკო დადიანთან ახლო ურთიერთობაშია. თუ მიეხმარებოდა, თავადი უსაჩუქროდ არ ტოვებდა. ერთხელ დიდი თევზი დაუჭერია და თავადისთვის უბოძებია. თავადს „მეხელედ“( მოსამსახურე)დ შვილი უთხოვია. საუკეთესო მოვლას დაპირებია. ბადურას უარი არ უთქვია, თუმცა უთხოვია მისი ბიჭის, ძუკუს ჯარიდან დახსნა.

თავადი დათანხმებია, მაგრამ ძუკუ ჯარში წაუყვანიათ. მისულა ბადურა ნიკოს სახლში, ქალიშვილი სახლში დაუბრუნებია.

განაწყენებული დადიანი ბადურას ოჯახში მივიდა. ცხენიდან ჩამოვიდა და ბადურას მეუღლისთვის უკითხია:

“სო რე სქან ყაზახი? ქუმორთას აშო”

ბადურა გამოსულა და ძუკუს ჯარში წაყვანის ამბავზე საყვედური იქით უთხრა.

თავადს არაფერი უპასუხია. მდუმარედ დაუტოვებია იქაურობა.

თებერვლის რევოლუციის შემდეგ სამხედრო რაზმი ნიკოსთან მისულა. ნიკოსთვის მაუზერი ჩამოურთმევიათ.

დამოუკიდენლობის წლებში ნიკოს საქართველოს მთავრობას მიწები დაჭირვებია, ნიკო დახმარებას დაპირდა, მაგრამ …“ჩემი იარაღი ოგივე ქარქაშშო უნდა დაბრუნდეს, სადაც იდოო“

ბოლშევიკების მოსვლის შემდეგ ნიკო დააპატიმრეს. ის ყველა მომსახურე პერსონალთან ერთად ჩერღალში დაუხვრეტიათ.(ინფორმაცია ფადამოწმებას მოითხოვს)

ალმასხან მარღანიას საფლავის ბედი

ადგილობრივ აზნაურ შელიას ცოლად ალმასხან მარღანია ყოლია. შვილი არ შეძენიათ და ულურიელი კიმო კვარაცხელია იშვილეს, თუმცა გვარის გამოცვლა არ აკადრეს. კიმო სოხუმში გადასახლდა. საუკეთესო განათლება მიუღია. ოჯახიც კარგი ყავდა.ალმასხანი ჯუმითის ძველ სასაფლაოშია დაკრძალული. მის საფლავს სოფელში პირველი რკინის ღობე ქონია. ბოლშევიკებს დაუნგრევიათ, რკინისგან კი ნალები დაუმზადებიათ. სასაფლაოს დიდი ხე დახერხეს და სკამები გააკეთეს.

“იარმორკა“ და დუქნები (მეოცე საუკუნის დასაწყისი)

დანგრეული ფაბრიკის მიმდებარე ტერიტორიაზე , სადაც დღეს ცქვიტაიები ცხოვრობენ ,ადრეულ წლებში „იარმორკა“ იმართებოდა.

იქვე დუქნები, საკონდიტრო. თადა გოგუას სამჭედლოც ყოფილა. ხაბუმეს ცენტრალური შენობაც მაშინ მად იყო განლაგებული. მაგ: ვერა ჭკადუას სახლიც დუქანი გახლდათ, სადაც კინტირია გაბელია ვაჭრობდა. თავისი დალაქიც ყოლია ხაბუმეს.

გიორგობა წელიწადში ორჯერაა. ამ დროს „იარმორკა“სთან ერთად სპორტული შეჯიბრებებიც ტარდებოდა. განსაკუთრებული პოპულარობით მარულა და ზოგადად ცხენოსნობა სარგებლობს.

მარულას დასრულების შემდეგ იკვლებოდა საქონელი. იშლებოდა სუფრა. ყველა ოჯახი აღნიშნავდა. მაშინ იმართებოდა ქორწილები.

ჯუმითში გიორგობას ზეიმობდნენ, ზუმში კი ამაღლებას.ხოლო ხაბუმეში შენგელიების დღესასწაული ეჩკვირკვეა.

შრომა ძველ დროს

ხაბუმელი ლევან ჭკადუა ამბობდა „ როცა იყო ნიკო, ყველაფერი იყო. მოვიდა სოსო ყველაფერი მოსპო“ კარგი ურთიერთობა ჰქონდა პატრონსქუა წიწა დადიანთან

კომუნისტურ რეჟიმს ხალხი ცუდად შეხვდა.

25 მანეთად ვიშოვიდითო კარგ ძროხას 3 მანეთი ღირდა ღორი

კუჭულა გულუა ოტობაიაში წასულა. იქ სიმინდი მოიყვანა. ერთი წლის მოსავალი გაყიდა „ და ოთხთვლიანი სახლი უყიდია. ყველას არ შეეძლო ფინანსური გათვლა.

ოქროს ფული უფრო პრაქტიკული ყოფილა.

ბოლშევიკების პერიოდში ჩაის მეურნეობებმა სოფელი ფეხზე დააყენა. გზები ხალხს ხელით, სპეციალური ტექნიკის გარეშე გაყავდათ სიმინდი ხარებით ითესებოდა, მაგრამ ხარისხი არ უვარგოდა.

1927 წელს „აზოტი“ შემოვიდა და იმ წელს ბარაქიანი მოსავალი მოსულა.

ცნობილია მჭედელი თადა გოგუა, რომელიც ახალუხით, სპეცტანსაცმელით დადიოდა და საუკეთესო პროფესიონალიც იყო.

ხიდი

თავიდან ჯაჭვის ხიდი სამსონ თოდუას სახლიდან ათი მეტრის მოშორებით იყო.შ ემდეგ დღევანდელი ხიდის ადგილზე გადმოუტანიათ, მხოლოდ შემდგომში ჩვეულობრივი საგზაო ხიდი აშენდა

ლაშა მებონია

30/05/2022 0 comments

ჩხოროწყუ და ჩხოროწყუელები

კოსტას და პელაგიას ოჯახის ამბავი

by chkhorotskuge 03/04/2021

written by chkhorotskuge

1937 წელს, ლეწურწუმეში კოსტა წურწუმიას დახვრეტის შესახებ შეიტყვეს. უცნაური ბედი ქონდა კოსტას….. „მაზნიაშვილის რაზმის“ წევრი, შემდეგში შინსახკომში აღმოჩნდა. ზუგდიდის განყოფილებაც ჩააბარეს, მაგრამ მის წარსულს ბოლომდე არ ენდობოდნენ და ყველაფერი ერთ დღეში შეიცვალა…არცაა გასაკვირი შინსახკომელთან ხომ ადრე თვით აბრაგი ფიფია იმალებოდა.

03/04/2021 0 comments

ჩხოროწყუს ძველი ისტორიები

ჩხოროწყუ 1962 წელი

by chkhorotskuge 05/02/2021

written by chkhorotskuge

ჩხოროწყუს ისტორიულ მუზეუმში არსებული ალბომის ციფრული ვერსია. მადლობა პირადად ქალბატონ ნაირა ციმინტიას, ზაურ ჯალაღონიას და ტარიელ შენგელიას.

რა ხდებობოდა ამ დროს მსოფლიოში?

აშშ და სსრკ-მ კუბის გამო კინაღამ მესამე მსოფლიო ომი დაიწყეს, ამერიკაში პრეზიდენტი კენედია, სსრკს ნიკიტა ხრუშოვი ხელმძღვანელობს, ხოლო საქართველო ვასილ მჟავანაძეს აბარია.

რა ხდება ჩხოროწყუში ?

გზა ობელისკამდე. ჩხოროწყუს”ნაკადულის” ავტობუსი მძღოლი ქვედა ჩხოროწყუელი ვაჟიკო ნაჭყებია

საპარიკმახერო და ფოტოატელიე

პირველ სართულზე წიგნების მაღაზია იყო, მეორეზე- საზკვების ადმინისტრაცია.

კინოთეატრი ჩხოროწყუში

სახლები, რომელთა ნაწილში სახელმწიფო დაწესებულებები იყო

გასეირნება ჩხოროწყუს ქუჩებში

ჩხოროწყუელი ფეხბურთელები 1962 წელს

ჩხოროწყუს საფეხბურთო გუნდი 1962 წელს . მათ შორის რეჯიბ შენგელია ( შემდგომში ცნობილი არბიტრი), . პირველ რიგში თამაზ ჩიტაია, იური კოლინიჩი. ტუტუ ჩიტაია.

სხვადასხვა შენობა. გაგვეხარდება , თუ კომენტარებში იდენტიფიცირებაში დაგვეხმარებით.მათი დიდი ნაწილი აღარ არსებობს. ნაწილმა კი საგრძნობლად სახე იცვალა

ღვინის ქარხანა

ჩაის პირველი ფაბრიკა და მისი საერთო საცხოვრებელი

05/02/2021 0 comments

ჩხოროწყუს ძველი ისტორიები ციფრული ფოტომასალა

ჩხოროწყუ 1971 წელს

by chkhorotskuge 22/01/2021

written by chkhorotskuge

საბჭოთა წარსულის კვლევის ლაბორატორიის ეგიდით საქართველოს ეროვნულ არქივში 1971 წელს გადაღებული რამდენიმე საინტერესი სურათი განთავსდა, რომელთა ორიგინალი ჩხოროწყუს მუზეუმში ინახება.

22/01/2021 0 comments

ჩხოროწყუს ძველი ისტორიები

ფოტოებზე აღბეჭდილი ხალხური შემოქმედება ჩხოროწყუში

by chkhorotskuge 17/11/2020

written by chkhorotskuge

ჩხოროწუს ელექტრონულმა ქსელმა ლოტბარ თადა გოგუას რამდენიმე წერილი მიუძღვნა

17/11/2020 0 comments

კურორტი მუხური ჩხოროწყუს ძველი ისტორიები

სიმონ თოლორდავა- წითელი ტერორისტის ამბავი

by chkhorotskuge 02/02/2020

written by chkhorotskuge

სიმონ თოლორდავა საბჭოთა პერიოდში გმირად იყო გამოცხადებული. მისი ისტორია საინტერესო, მაგრამ წინააღმდეგობრივია. თემას ტაბუ არ უნდა ედოს და ამიტომ ჩვენც გადავწყვიტეთ ამ ადამიანის ცხოვრებაზეც დაგვეწერა. ჩანაწერი სუბიექტურია და ჭეშმარიტების ბოლო ინსტანციაზე პრეტენზია არ გვაქვს.

იყო მკვლელი, ბანდიტური რაზმის ხელმძღვანელი, მაგრამ გაბედულებას ვერ დავუკარგავთ.

სიმონ გახას ძე თოლორდავა 1878 წელს სოფელ მუხურში დაიბადა. დაამთავრა ადგილობრივი ორკლასიანი სასწავლებელი. სოფლის კანცელარიაში მდივნად მუშაობდა. ამ პერიოდში სოციალ-დემოკრატიულ პარტიაში შესვლა გადაწყვიტა.

მიწის და ტყის გამო მოხდარ კონფლიქტში სიმონის ძმა ბახვა მოუკლავთ. ზუსტად ამ ფაქტის გამო საკუთარ ჯგუფთან ერთად თოლორდავა თავად პლატონ დადიანის სახლს მიადგა, ეზოში გამოიყვანა და მოკლა.

შეგახსენებთ, პლატონი პირველი ქართველი პარლამენტარის, სამსონ დადიანის მამა იყო. როგორც ირკვევა, მკვლელმა მუხურელებს მკვდრის დატირება აუკრძალა. ძნელია მაშინდელი სოფლის გაყოფა ახლა გავიგოთ. ცხადია, სიმონს და პლატონს თავისი მხარდამჭერები ეყოლებოდათ. ძმის მკვლელობაზე გაბრაზებული კაცი უცებ შეიცვალა, ტერორისტულ საქმიანობაში აქტიურად ჩაერთო. კანონმა კი ის კანონგარეშედ გამოაცხადა.

მუხურიდან მისი წასვლის შემდეგ გენერალ-გუბერნატორმა ჯამბაკურ ორბელიანმა პლატონ დადიანის პატივით დაკრძალვის შესახებ განკარგულება გასცა. დავალების შესრულება ზუგდიდის მაზრის უფროს, კელამოვს დაევალა. დაკრძალვაზე 600 გლეხი მივიდა. მათი ნაწილი შესაძლოა ძალითაც მიეყვანათ,მაგრამ ექვსასი კაცის იძულება და მათრახით ცემა საბჭოთა მითი გვგონია.

დაუმორჩილებელთა მიმართ მკაცრი ზომები იქნა მიღებული. კაზაკებმა დუქნები და საცხოვრებელი სახლები გადაწვეს. ქალები მონასტერში მიიიმალნენ, მაგრამ იქაც მკაცრი ზომები იქნა გატარებული.

გ.ციალაძე-წახნაგიას თქმით, სასტიკად აწამეს სიმონ თოლორდავას დედა, ხოლო მისი მეზობელი ელენე გახარია შვილთან ერთად დაიღუპა.

სიმონი გურიაში მიიმალა, მაგრამ 1905 წელს დააკავეს. საკნიდან გვირაბით გამოიპარა. გურიაში მას მიეწერება წარწერა“ ნიკოლოზ მეფე უნდა მწყემსავდეს ღორებს“ დევნილი ტერორისტი 1914 წელს დააპატიმრეს და სამუდამო კატორღა მიესაჯა. მკაცრად დასაჯეს მისი მეუღლე და შვილებიც.

სიმონი 1917 წელს ციხიდან გამოდის, ქმნის ტერორისტულ 500 კაციან ჯგუფს, რომელიც მთელი მაზრის ტერიტორიაზე ტერორიზმით იყო დაკავებული

მალე კვლავ დააპატიმრეს და ციხეშივე გარდაიცვალა . დაკრძალულია მუხურში.

02/02/2020 0 comments

სოფელი ლეწურწუმე ჩხოროწყუს ისტორიული მუზეუმი ჩხოროწყუს ძველი ისტორიები

ლაკადის ბუნტი ლეწურწუმეში

by chkhorotskuge 02/02/2020

written by chkhorotskuge

მეცხრამეტე საუკუნის რუსეთის იმპერიაში მძიმე სოციალური ფონი მწვავე პოლიტიკურ აგრესიას წარმოშობდა. უტუ მიქავას დიდი აჯანყების ჩახშობის შემდეგ მნიშვნელოვანი ცვლილებები დაიწყო.

02/02/2020 0 comments

სოფელი ლესიჭინე ჩხოროწყუს ძველი ისტორიები

ლესიჭინე – წარსულიდან დღემდე

by chkhorotskuge 01/02/2020

written by chkhorotskuge

ლესიჭინე ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ერთეულია. მუნიციპალიტეტების რეესტრის მიხედვით ერთეულში შედის: ლესიჭინე, მეორე ლესიჭინე და ოჩხომური. მის შემადგენლობაში მონგირის უბნის დიდი ნაწილი.

მდებარეობა :

ლესიჭინე მდინარეების ხობისწყლის, ოჩხომურის , ზანისა და ცივი სანაპირეობს შორის მდებარეობს .

ქალაქ ჩხოროწყუდან მანძილი 8 კმია

უახლოესი რკინიგზის სადგური- სენაკი (32 კმ.)

ზღვის დონე: 172 მეტრი

მოსაზღვრე სოფლები: დასავლეთით -ხიბულა და კირცხი. აღმოსავლეთით-ახუთი და ფოცხო, ჩრდილოეთით-ქვედაჩხოროწყუ, სამხრეთით-ზანა.

ფართობი- 35.8 კვმ

მოსახლეობა 4780 ადამიანი

კომლები 1290

გვარები:

სულ ცხოვრობს 211 გვარი

ყველაზე დიდი გვარებია:

სიჭინავა ( მოსახლეობის 35.4 %). სიჭინავები საქართველოში გავრცელების მხრივ 53-ე ადგილზე იყო (2002 წლის მონაცემებით)

ხორავა– 502

შემდეგ მოდის: ვეკუა, ლაშხია, დგებუაძე, კაცია, კვარაცხელია, თოდუა, ჟვანია, კოხია, შენგელია, წურწუმია, ტყებუჩავა, ჯალაღონია და ა.შ

ისტორია

ძველი ხანა

აქ ჩაის პლანტაციის გაშენების დროს აღმოჩენილია კოლხური ცულები და 7 ზოდი. განეკუთვნება ბრინჯაოს ხანას და თარიღდება ძ. მეორე ათასსწლეულით

სოფელ ოჩხომურის ( ლესიჭინე) ტერიტორიაზე აღმოჩენილია ძ. წ პირველი ათასწლეულის არტეფაქტები. იხილეთ ჯონი აფაქიძეს წერილი

არქეოლოგიური გათხრებით დასტურდება წინარე ანტიკური ხანის დიდი სამოსახლოს არსებობა.

ლესიჭინეს ისტორიიდან

ლესიჭინე ადრე ეგრისის სამეფოს, ხოლო შემდეგ ოდიშ-სადადიანოს შემადგენლობაში შედიოდა. დავით დადიანმა ოდიშ-ლეჩხუმი 8 მაზრად გაყო. ლესიჭინე ზუბის მაზრაში შევიდა.

ლესიჭინეში გადის შუა სამეგრელოს („შქა სამარგალოში შარა“) იგი ქუთაისს გორდისა და ზუგდიდის გავლით სამურზაყანოს აკავშირებდა და სამეგრელოს ძირითად არტერიას წარმოადგენდა. ლესიჭინე გზის ცენტრად ითვლებოდა და ღამის საათებში აქ შესაძლებელი იყო დასვენება . ამ გზით იმგზავრა რუსეთის იმპერატორმა ნიკოლოზმა (1837 წელი)

1856-1857 წლების აჯანყების მთავარი შტაბი ერთ დროს ლესიჭინეში იყო. ოჩხომურის უბანში მოხდა გაერთიანება , რომელშიც ლესიჭინელებიც მონაწილეობდნენ.

1859-1860 წლების კამერალური აღწერით ლესიჭინეში 186 კომლი სახლობდა 1325 მცხოვრებით. ოჩხომურში კი-116 კომლი 911 მცხოვრებით.

ქვემოთ მინიშნულ ბმულზე იხილეთ ლესიჭინელი ვაჭარ ბასა სიჭინავას ისტორია

https://chkhorotsku.ge/2019/12/02/%e1%83%91%e1%83%90%e1%83%a1%e1%83%90-%e1%83%a1%e1%83%98%e1%83%ad%e1%83%98%e1%83%9c%e1%83%90%e1%83%95%e1%83%90%e1%83%a1-%e1%83%90%e1%83%91%e1%83%a0%e1%83%94%e1%83%a8%e1%83%a3%e1%83%9b%e1%83%a1%e1%83%90/

სიჭინავები

სიჭინავები ლესიჭინის ძირითადი მოსახლეობაა.

თამთა სიჭინავა სიჭინავების და ლესიჭინის შესახებ ერთ თქმულებას გვიყვება

თურმე ის ტერიტორია, სადაც ახლა ლესიჭინეა, სრულიად დაფარული ყოფილა იელით. აქ ამ ადგილის ახლოს მდებარე ტერიტორიებიდან მოდიოდა ხალხი “ელიშ ჭინუშ” (ქართულად იელის წკნელის) წასაღებად, რომლითაც წნავდნენ ფაცხას, ღობეს და სხვა. თურმე ერთმანეთს რომ შეეკითხებოდნენ: სად მიდიხარო? პასუხი იყო ასეთი – ელიშ ჭინუშა (იელის წკნელზეო). ეს ტერიტორია რომ განთავისუფლდა “ელიშ ჭინუ” – საგან, გამოჩნდა ლამაზი თვალწარმტაცი მიდამო, სადაც თურმე ერთი კაცი დასახლებულა. საიდან ხარო – რომ ჰკითხავდნენ ამ კაცს, პასუხობდა – ოელიშჭინედანო. რადგან “ოელიშჭინე” გამოსათქმელად ერთულებოდათ, სიტყვამ თანდათან ცვლილება განიცადა (ოლეიშჭინე, ოლეიშჭინე, ლესიჭინე – სიჭინავა). ეს იყო დასაბამი როგორც სოფლის სახელწოდების, ასევე გვარის – სიჭინავა. (მითი გადმოცემით ეკუთვნის აწ გარდაცვლილ მღვდელ კ. ჭიჭინაძეს).

თამთა მეორე თქმულებაზეც საუბრობს, რომელიც მას მაშინდელი სოფლის გამგებლისგან მოუსმენია :

მეორე გადმოცემის თანახმად სიჭინავები წარმოშობით ფოცხოდან ყოფილან. იქ ყოფილა ჩვენი “ჯინჯ ხატი” – ძირი ხატი. არის ასეთი თქმულება, რომ ერთხელ, როდესაც საქართველოს თურქები შემოესივნენ, ყველა სიჭინავა ბრძოლაში დაღუპულა. ეს იმაზე მეტყველებს, რომ სიჭინავები ვაჟკაცები და მებრძოლი ხალხი ყოფილან – ამბობს სოფლის გამგებელი. მათი ოჯახებიც ამოუხოცავთ თურქებს. მათ სასტიკ ხელს მხოლოდ ერთ – ერთი სიჭინავას ორსული ცოლი გადარჩენია, რომელიც სხვაგან ყოფილა გახიზნული. მას დაბადებია ბიჭი, თვითონ კი მშობიარობას გადაჰყოლია. ბავშვის აღზრდაზე პასუხისმგებლობა თურმე ვიღაც დიაკონს აუღია თავის თავზე. გასულა ხანი. დიაკონს დიდი ხნით მოუწია სხვაგან წასვლამ. წასვლამდე იგი იქვე მცხოვრებ ქუჩულორიებთან მისულა თხოვნით – ბავშვზე მიმიხედეთ და კარგად აღმიზარდეთო. მათაც დიდი სიხარულით მიუღიათ ბავშვი, რადგან თვითონ შვილი არ ჰყავდათ. დიაკონი წასულა. რომ დაბრუნდა, გზად მომავალს ვიღაც უცხო, ახოვანი ყმაწვილი შეხვედრია. მოსწონებია ჭაბუკი და ვინაობა უკითხავს. – სკვიჭას მეძახიან, ქუჩულორიებმა გამზარდესო – უპასუხნია მას. მისით აღფრთოვანებულ დიაკონს დაულოცავს იგი: ისე გამრავლდი, როგორც ცაზე ვარსკვლავი და მინდორში ბალახიო, თვითონ კი ქუჩულორიებთან წასულა და მათთვის უკითხავს: მე რომ ბიჭი მოგაბარეთ, სად არისო?! ქუჩულორიებს იმდენად შეჰყვარებიათ ბიჭი ამ ხნის განმავლობაში, რომ ვერ გაიმეტეს დიაკონისთვის დასაბრუნებლად. ამიტომ დიდის მწუხარებით უპასუხეს: შენ რომ წახვედი, მალევე გარდაიცვალაო. დიაკონს ეუცხოვა მათი ნათქვამი. ეჭვი უღრღნიდა გულს: “აბა ვინ იყო ის ყმაწვილი, წეღან რომ შევხვდიო?!” ფიქრობდა გულში. ქუჩულორიებს სთხოვა ის ადგილი ეჩვენებინათ მისთვის, სადაც დამარხეს ბავშვის ცხედარი. მათაც წაიყვანეს დიაკონი სასაფლაოზე და ერთი ადგილი უჩვენეს, სადაც, მათი თქმით, ბავშვი იყო დასაფლავებული. დიაკონს მიწა ამოუთხრია და ნაჭრებში გახვეული კუნძი უნახავს. იმ წუთს ისე გაბრაზებულა, ისიც კი დავიწყნია, რომ დიაკონი იყო და მთელი სისასტიკით დაუწყევლია ქუჩულორიები (მართლაც, ლესიჭინეში და არამარტო ლესიჭინეში ქუჩულორიები ნაკლებად არიან). შემდეგ კი იმ ტერიტორიას სადაც სკვიჭას შთამომავლები დასახლებულან ლესკვიჭინე დაერქვა. ამ სიტყვამ დროთა განმავლობაში ცვლილება განიცადა და მივიღეთ ლესიჭინე.

ხორავები

ხორავების საგვარეულო კავშირის საიტზე გვარის შესახებ შემდეგ ინფორმაციას ვეცნობით:

1696-1742 წლებით დათარიღებული კათალიკოს გრიგოლ ლორთქიფანიძის ბიჭვინთისადმი შეწირულების წიგნში მოხსენიებულია წყალიძგას მცხოვრები გაჭირვებული ხვარავა..მას ახალკოჩი ჯაჯავასთან ერთად თავიანთი ცოლ-შვილით ევალება 5 ცალი სანთლის გადახდა ბიჭვინთის ღვთისმშობლის ეკლესიის სასარგებლოდ..
1841 წლის 1 ივლისის სიგელით დავით დადიანი ჯამულეთ ხორავას და მის შთამომავლობას უბოძებს აზნაურობას..
ხორავების ძირძველი საცხოვრებელია ლესიჭინეს თემის სოფელ ოჩხომური.აქაური ხორავები გადმოსახლებულნი არიან ამჟამინდელ მარტვილის რაიონის სოფელ ნამიკოლოვოდან..ხორავების ასევე ძველი დასახლებაა სოფელ უშაფათში..აქ უბანს ჰქვია ლეხორე..სახორა/სახვარა ჰქვია უბნებს ლესიჭინესა და ოჩხომურში…
1873 წლის მონაცემებით დიდ კოკსა და კოდორში (ნაესაკაოს თემი)მცხოვრები ხორავები აზნაურები იყვნენ.აზნაურები იყვნენ სამურზაყანოში მცხოვრები ხორავებიც.
ხორავების საგვარეულო სალოცავია ოჩხომურის მაცხოვრის აღდგომის ეკლესია,ამჟამად წმინდა ბარბარეს ეკლესია..აქ ხორავების გვარი ახალკვირის ორშაბათს აღდგომის მომდევნო დღეს დღესასწაულობდა და დღემდე ასეა..

ოჩხომურის მაცხოვრის აღდგომის ეკლესიის აღსავლის კარები,რომელიც დაცულია ჩხოროწყუს მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.

https://chkhorotsku.ge/2019/11/08/%e1%83%ae%e1%83%9d%e1%83%a0%e1%83%90%e1%83%95%e1%83%94%e1%83%91%e1%83%98-%e1%83%93%e1%83%90-%e1%83%9d%e1%83%a9%e1%83%ae%e1%83%9d%e1%83%9b%e1%83%a3%e1%83%a0%e1%83%98/

დადიანები და ლესიჭინე

თამთას წერილიდან:

ცნობილია, რომ XVI საუკუნეში ომებმა და სნეულებებმა ოჩხომურის მოსახლეობა გაანადგურა და ის ტერიტორია უკაცრიელი გახდა. ოტია დადიანს თავისი მთავრობის დროს აუშენებია საზამთრო სასახლე მდ. ოჩხომურის აღმოსავლეთ მხარეს ლესიჭინეს საზღვართან. ოტია დადიანის სიკვდილის შემდეგ კაცია II დადიანს თავისი მთავრობის პერიოდში (1753 – 1788წ.წ.) თავისი უმცროსი ძმისათვის გიორგისათვის უჩუქნია ოჩხომურის სასახლე. გიორგის ახლომახლო სოფლებში დაუგზავნია კაცები და ოჩხომურში დასახლებულან პირველად ხორავები, შემდეგ დგებუაძეები, კაკაშვილები, ჩიქოვანები, კოხიები და გოროზიები. ესენი ყველანი მარტვილის რაიონიდან არიან. ასე განუახლებია გიორგი ოტიას ძე დადიანს ~ოფუტე~- სოფელი ოჩხომური – მიამბო ერთ დროს ოჩხომურის მკვიდრმა უხუცესმა ბატონმა ჯონდი დადიანმა. მისი ნაამბობიდან ვგებულობთ, რომ ოჩხომური დიდი ნიკო გიორგის ძე დადიანის შვილის პეტრეს და მისი შვილების საცხოვრისი ყოფილა. პეტრეს სასახლე მდგარა იქ, სადაც ახლა კაციები ცხოვრობენ და რა თქმა უნდა, დადიანების სანადირო ადგილი სწორედ ლესიჭინე და კერძოდ ოჩხომური იქნებოდა.

ეკლესიები

ჩხოროწყუს მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის ფონდში დაცულია რაიონის ტერიტორიაზე მოქმედი ეკლესიების ჩანაწერების 780 წიგნი, საიდანაც ირკვევა, რომ ჩხოროწყუს რაიონში რევოლუციამდე 34 ეკლესია მოქმედებდა.

ოჩხომურის წმინდა ბარბარეს ისტორიიდან

განათლება

თამთას ჩანაწერიდან:

“XIX-საუკუნის 70-იან წლებში ლესიჭინეში შეიქმნა დაწყებითი სკოლები. ოჩხომურში პირველი სკოლის გახსნის შესახებ მიამბო ბატონმა ჯონდი დადიანმა, რომლის თანახმად: წერა – კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წარმომადგენელს ოჩხომურში სპეციალურად გამართულ კრებაზე უთქვამს: გვაქვს დავალება ყველა სოფელში სკოლების გახსნისა, მაგრამ თქვენ სასკოლო შენობა არ გაგაჩნიათ და რა ვქნათო. სკოლა, რომელსაც გახსნიდნენ, ფასიანი უნდა ყოფილიყო. კრებაზე გადაუწყვეტიათ სკოლის აშენებამდე, რომ სასკოლო ოთახი ექირავათ. მომაგრებულ კაცს უკითხავს: ვის შეგიძლიათ სკოლისათვის ოთახის გაქირავებაო? ეს კითხვა მას რამდენჯერმე გაუმეორებია, მაგრამ ხმა არავის ამოუღია. მიმაგრებულ კაცს უთქვამს: სკოლა არ გნდომებიათ და არც გაიხსნებაო. ამ დროს ამდგარა ანტონ პავლეს ძე კოხია და უთქვამს: მე გაძლევთ ჩემი სახლის ზალას 2 წლის ვადითო. ასე გახსნილა ოჩხომურში პირველი სკოლა ანტონ პავლეს ძე კოხიას სახლში. “

” 1874-წელს ლესიჭინეში გაიხსნა დაწყებითი სკოლა. საბჭოთა ხელისუფლების წლებში იგი გადაკეთდა ჯერ შვიდწლედად, ხოლო 1936-წელს _ საშუალო სკოლად, რომლის გახსნაში დიდი წვლილი მიუძღვის მის ყოფილ დირექტორს ვლადიმერ ვეკუას. 1921-წლამდე რაიონის ტერიტორიაზე სასულიერო პირების მიერ ეკლესიასთან გახსნილი სამკითხველოები არსებობდა. ამჟამად ლესიჭინეში ფუნქციონირებს სამი საჯარო სკოლა და 2 საბავშვო ბაღი.

ლესიჭინის პირველი საშუალო სკოლა

ლესიჭინეს მეორე სკოლა

ლესიჭინეს მესამე სკოლა

ლესიჭინის უახლოესი ისტორიიდან

ლესიჭინის და ოჩხომური საგლეხო რეფორმის შედეგად გაერთიანდნენ.

პირველი რესპუბლიკის დროს სოფელს მართავდა სათემო ერობა ვარლამ ცხაკაიას ხელმძღვანელობით.

ბოლშევიკი მიხა ცხაკაია ლესიჭინეში აქტიურ “მუშაობას” ეწეოდა . ის ხელმძღვანელობდა ბოლშევიკების ტერორისტულ საქმიანობას

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ სოფელს სათავეში ჩაუდგა რევკომი.

1924 წლის აჯანყებაში ასზე მეტი ლესიჭინელი მონაწილეობდა და მათი ხელმძღვანელი იყვენენ პაისი ჭიჭინაძე, იონა, ილიკო, , ნიკო სიჭინავები, ნიკო ფაცია ორი დღის განმავლობაში , 29 -30 აგვისტოს აჯანყებულები ფლობდნენ სოფელში ძალაუფლებას.

30-ნი წლების რეპრესიების დროს სოფლიდან 27 ადამიანი გადასახლეს. ცოცხალი დაბრუნდა მხოლოდ 6

მეორე მსოფლიო ომში სოფლიდან გაიწვიეს 614 ადამიანი, დაიღუპა 302 . გმირებს შორის არიან პოლკოვნიკი არკადი ჩიტაძე, ეზიკო სიჭინავა, მამაშვილი ბართლომე და შალვა სიჭინავები და სხვები.

მონუმენტი მეორე მსოფლიო ომში დაღუპულთა უკვდავსაყოფად

1932 წელს შეიქმნა პირველი ჩაის საბჭოთა მეურნეობა , შემდეგ გადაკეთდა სოფლის კოოპერატივად. 1967 იქმნება შოთა რუსთაველის სახელობის სახელობის მეურნეობა .

1932 წელს ოჩხომურში კოლმეურნეობა ჩამოყალიბდა, 1963 წელს კიროვის მეურნეობას შეუერთდა.

ძველი ლესიჭინელები

თამთა სიჭინავა დეტალურად გვიყვება ლესიჭინელთა ტრადიციებზე, სოფლის ისტორიაზე

https://chkhorotsku.ge/2020/01/30/%e1%83%9a%e1%83%94%e1%83%a1%e1%83%98%e1%83%ad%e1%83%98%e1%83%9c%e1%83%98%e1%83%a1-%e1%83%a4%e1%83%9d%e1%83%a2%e1%83%9d%e1%83%9b%e1%83%90%e1%83%a2%e1%83%98%e1%83%90%e1%83%9c%e1%83%94/

https://chkhorotsku.ge/2017/12/07/%e1%83%a9%e1%83%ae%e1%83%9d%e1%83%a0%e1%83%9d%e1%83%ac%e1%83%a7%e1%83%a3%e1%83%a1-%e1%83%9b%e1%83%a3%e1%83%9c%e1%83%98%e1%83%aa%e1%83%98%e1%83%9e%e1%83%90%e1%83%9a%e1%83%98%e1%83%a2%e1%83%94%e1%83%a2/

ტოპონიმიკა

01/02/2020 0 comments