5.5K ნათელა გრიგალაშვილის ფოტო ჩხოროწყუს ციფრული არქივი / კულტურული მემკვიდრეობამდებარეობასოფელი თაიაძირითადი ძეგლიწმინდა გიორგის ეკლესიაეპოქაშუა საუკუნეებისიმაღლედაახლოებით 640 მ ოცინდალეს (ოსინდალე, ოსინჯალე, ოწინდალე) ისტორიული კომპლექსი ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტში, სოფელ თაიას ჩრდილოეთით, სამეგრელოს ქედის კალთაზე მდებარეობს. კომპლექსის ძირითადი ნაგებობა წმინდა გიორგის სახელობის დარბაზული ეკლესიაა; მის სიახლოვეს დგას კოშკი, შემორჩენილია გალავანი და სხვა ნაგებობათა ნაშთები. ტაძრის აგების ზუსტი თარიღი, კოშკის თავდაპირველი დანიშნულება და სახელწოდების ეტიმოლოგია სხვადასხვა მკვლევართან განსხვავებულად არის წარმოდგენილი. ქვემოთ ისტორიული ცნობები, ავტორთა შეფასებები და კვლევითი ჰიპოთეზები ერთმანეთისგან გამიჯნულია. სიმაღლე მოცემულია პლატფორმის არსებული აღწერილობის მიხედვით; ზუსტი გეოდეზიური მონაცემი დასაზუსტებელია. სარჩევიდათარიღება და ქრონოლოგიაარქიტექტურა და კოშკიისტორიული სოფელი და სახელწოდებაარქეოლოგიური საკითხებიისტორიული წყაროები და კვლევებისაგანძური და მუზეუმიფოტომატიანემონასტერი და რეაბილიტაციაგივარგობამდებარეობა და მისასვლელიწყაროები და ბმულები დათარიღება და ქრონოლოგია ტაძრის დათარიღების შესახებ ერთიანი, საბოლოოდ დადგენილი პოზიცია ამ ეტაპზე არ გვაქვს. სხვადასხვა ავტორი ზოგჯერ სხვადასხვა ობიექტს ან სამშენებლო ფაზას ათარიღებს; მათი მოსაზრებები ავტომატურად არ უნდა გავაიგივოთ. პერიოდიობიექტიწყარო / სტატუსიXI ს.მთავარი ტაძარიკულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს 2018 წლის ცნობა; იგორ ფიჩხაიას მოსაზრება.XII–XIII სს.ტაძარიდავით ჭითანავას მოსაზრება.XIV ს.ტაძარიმარინე აბაშიძის აღწერილობაში მოცემული დათარიღება; ჭითანავა მას არ იზიარებს.XI / XIV სს.აგება / სავარაუდო განახლება და მოხატვაკვლევაში შემოსული არქიტექტურული ფრაგმენტი; ავტორი და გამოცემა ჯერ დაუზუსტებელია.XIV–XV სს.ფრესკებითამაზ ბერაძის მიერ გადმოცემული დათარიღება — არა ტაძრის აგების თარიღი.VI ს.კოშკიიგორ ფიჩხაიას მოსაზრება; დამოუკიდებლად დაუდასტურებელი.XIV–XV სს.სამრეკლო / კოშკურა ნაგებობაახალ არქიტექტურულ ფრაგმენტთან დაკავშირებით განხილული ვერსია; ზუსტი ტექსტი და ბიბლიოგრაფია შესამოწმებელია. ისტორიული ქრონოლოგია პერიოდიცნობაXVII ს.თამაზ ბერაძე ლამბერტის რუკაზე მუხურთან აღნიშნულ ეკლესიას სავარაუდოდ ოცინდალეს უკავშირებს; იდენტიფიკაცია დაუდასტურებელია.1856სამსონ თოდუას 1887 წლის ცნობით, აქ ინახებოდა სამეგრელოს ეკლესიების ძვირფასი ხატები.1882გივი ელიავას მიერ ჩაწერილი გ. შენგელიას გადმოცემით, ხატი თაიაში ჩამოიტანეს; 1887 წლის ცნობასთან მიმართება დასაზუსტებელია.1887სამსონ თოდუას პუბლიკაცია „მწყემსში“, №20, 15 სექტემბერი, გვ. 7–8.1905„ცნობის ფურცლის“ სურათებიანი დამატების ფოტომასალა; სრული ნომრის შესაბამისი გვერდი ჯერ დასადგენია.1970მამანტი კვირტიას ეტიმოლოგიური პუბლიკაცია; პირველადი გაზეთის ნომერი დასაზუსტებელია.1980-იანი წლებისააგენტოს ცნობით, სარეაბილიტაციო სამუშაოები ჩატარდა და სამრეკლო შეკეთდა.1986 / 1988იგორ ფიჩხაიას ცნობები გეოფიზიკური კვლევისა და ქვის ტახტის აღმოჩენის აქტის შესახებ; დედნები ჯერ არ არის შემოწმებული.1991მარინე აბაშიძის აღწერილობის ბოლოს მითითებულია 21 თებერვალი; ციტირების შესავალში 1992 წელია.2012სააგენტოს ცნობით, მამათა მონასტრის დაფუძნება.201810 მარტის ოფიციალური ცნობით, რეაბილიტაცია დასასრულს უახლოვდებოდა. არქიტექტურა და კოშკი მარინე აბაშიძის აღწერილობის მიხედვით, ტაძარი წაგრძელებული სწორკუთხა გეგმის ერთნავიანი ნაგებობაა, ნახევარწრიული აფსიდით, სამი შესასვლელითა და ოთხი სარკმლით. აღწერილია კირქვის წყობა, შირიმის მოპირკეთება, დასავლეთის კარიბჭე და ჩრდილოეთის მინაშენი. აღმოსავლეთ და სამხრეთ ფასადებზე თაღოვანი კომპოზიციებია, დასავლეთის სარკმელი მოჩუქურთმებული საპირითაა შემკული. კოშკის სამშენებლო პერიოდი და თავდაპირველი ფუნქცია საბოლოოდ დასადგენია. 1887 წლის ცნობაში ნახსენებია დასავლეთის საქალებო და მის ქვეშ აკლდამა; თამაზ ბერაძე კოშკში ადამიანის ძვლების არსებობის შესახებ წერს. ეს ცნობები ერთი და იმავე ნაგებობის იდენტიფიკაციას ავტომატურად არ ნიშნავს. არქიტექტურული დეტალები ისტორიული სოფელი და სახელწოდება სამსონ თოდუა 1887 წელს ოცინდალეში 20 კომლს ასახელებს. გივი ელიავას მიერ ჩაწერილ ზეპირ ცნობებში გვხვდება 100–150 კომლის შესახებ გადმოცემა და ჩანაწერის დროისთვის 5 კომლის მითითება. ეს სხვადასხვა დროისა და წარმომავლობის მონაცემებია და ოფიციალურ მოსახლეობის სტატისტიკას არ წარმოადგენს. ელიავას მასალაში განსაკუთრებით საინტერესოა მევენახეობა, მეფუტკრეობა, ხეხილი, საძოვრები და წყაროები. ავტორი ისტორიული სოფლის სიმაღლედ 550 მეტრს ასახელებს — ეს მონაცემი ტაძრის სიმაღლეს არ უნდა გავუიგივოთ. სახელწოდების წარმომავლობის შესახებ არსებობს სასიძოს, წინდვის, კატის კნუტის, საწმინდანისა და გვარობრივი ვერსიები. მამანტი კვირტია და სხვა ავტორები განსხვავებულ ინტერპრეტაციებს გვთავაზობენ. ხალხური ეტიმოლოგია და მეცნიერული ჰიპოთეზა არ არის საბოლოოდ დამტკიცებული ენობრივი დასკვნა. მამანტი კვირტიას პუბლიკაცია. არქეოლოგიური საკითხები იგორ ფიჩხაიას მოსაზრებით, კომპლექსის ტერიტორიაზე შესაძლოა ქრისტიანობამდელი სალოცავი არსებობდა. გიორგი გიგაური განიხილავს ჰიეროგამიის ჰიპოთეზას და სხვადასხვა კულტურულ პარალელს; ეს ანალოგიები უშუალო ისტორიული კავშირის მტკიცებულებას არ წარმოადგენს. ფიჩხაიას თანახმად, 1986 წლის გეოფიზიკური კვლევისას ეზოში დაახლოებით ხუთი მეტრის სიღრმეზე სიცარიელე გამოვლინდა. კვლევის ანგარიში ამ ეტაპზე არ გვაქვს; უცნობია, ბუნებრივ სივრცესთან გვაქვს საქმე თუ ხელოვნურ სათავსთან. მისივე ცნობით, 1988 წელს ქვის ტახტის აღმოჩენის აქტი შედგა. აქტის დედანი ჯერ შესამოწმებელია. ფიჩხაია ასევე გვაწვდის მღვიმეში ხარის თავის აღმოჩენისა და მუზეუმში შენახვის ცნობას. ნივთის სამუზეუმო იდენტიფიკაცია, დათარიღება და რიტუალური ფუნქცია დასაზუსტებელია. ვრცლად — ოწინდალეს წარმართული ფესვები. ისტორიული წყაროები და კვლევები ქვემოთ წარმოდგენილია პლატფორმაზე ადრე გამოქვეყნებული ავტორთა ტექსტები და კვლევითი შენიშვნები. ციტირებული მასალა უცვლელადაა დატოვებული იქ, სადაც ავტორის ტექსტი იყო მოცემული; რედაქციული განმარტებები ცალკე არის მონიშნული. ყველა გამოცემის დედანი ჯერ შემოწმებული არ არის. ზოგადი ინფორმაციასამსონ თოდუა · 1887დავით ჭითანავა / მ. აბაშიძეთამაზ ბერაძეგივი ელიავაიგორ ფიჩხაიაახალი არქიტექტურული კვლევა ეს კრებული აერთიანებს ისტორიულ პუბლიკაციებს, არქიტექტურულ აღწერილობებს, ეთნოგრაფიულ ჩანაწერებსა და კვლევით ჰიპოთეზებს. დათარიღების საკითხები იხილეთ სტატიის შესაბამის შედარებით ცხრილში. დამატებითი კვლევები და ოფიციალური დოკუმენტაცია მოცემულია ბმულების კატალოგში. სოფ. ოცინდალის წმ. გიორგის ეკლესია და მისი ისტორიული ნაშთები. ზუგდიდის მაზრიდან სამხრეთისკენ, ერთ მაღალ გორაზე მდებარეობს სოფელი ოცინდალე, რომელიც შემკობილია მშვენიერი ჰავით, ტყეებით და საზოგადოდ ყოველგვარი მცენარეულობით. ამ სოფელში მარილისა და ქვა-გუნდის მადნებიც აღმოჩნდა ბოლო დროს. აქ ცხოვრობს ოცი კომლი გლეხი. სოფლის ერთ ტყიან გორაკზე არის აღშენებული ერთი მშვენიერი ტაძარი. გასაკვირია, რომ ამისთანა მშვენიერი გეგმის ეკლესია აღუშენებიათ ამისთანა მიუვალ ადგილას. ტაძარი უნდა იყოს აღშენებული იმ დროს, როცა საქართველოს მოსვენებას არ აძლევდნენ თათრები და სხვა მტერნი, რომელნიც მეცადინეობდნენ საქართველოში ქრისტიანობის მოსპობას. ამ შიშიანობის დროს ჩვენი წინაპარნი ეკლესიებს უმეტესად მიუვალ ტყეებში აღშენებდნენ. ამ ეკლესიის ეზოში მე ვნახე ერთი ქვა, რომელზეც შემდეგი წარწერა არის: „ეკლესია ესე განვაახლე მე ღვთისმოსავმა თამარ-დედოფალმა.” სხვა წარწერა წაშლილია. ამ წარწერისაგან სჩანს, რომ ეს ეკლესია განუახლებია თამარ-დედოფალს. ეკლესიის გეგმა მეტად დიდი ყოფილა: ბალავარი თითქმის ერთი ქცევის ოდენ ადგილზე იქმნება ჩაყრილი, მაგრამ შემდეგ გეგმა შეუცვლიათ და ხსენებული ტაძარი აუშენებიათ უწინდელ გაკეთებულ ბალავარის შუა. ეკლესია არის ნაშენი წმინდა თლილი ქვით, სიგრძე აქვს 24 ადლი, სიგანე 15 და სიმაღლე 18 ადლი. ტაძრის თაღი ქვით არის შეკრული. შიგნით ეკლესიის კედლები მთლად დახატულნი არიან. ტაძარს დასავლეთის მხრით მიშენებული აქვს საქალებო, რომელიც იყოფება ტაძრისაგან ქვითკირის კედლით. საქალებო ცემენტით არის მთლად ნაშენი; საქალებოს ქვეშ გაკეთებულია სასაფლაო (აკლდამა). ამ ტაძარში ბევრი შესანიშნავი ნივთი ყოფილა უწინ და ზოგი დღესაც არის. აქ ყოფილა, სხვათა შორის, ერთი დიდი სპილენძის სასანთლე. ეს სასანთლე რომ უნახავს მეგრელიის უწინდელ ეპისკოპოსს, განსვენებულ ანტონს, მაშინვე უბრძანებია ამ სასანთლის დაშლა, რადგან ეს სასანთლე ყოვლად სამღვდელოს სიტყვით კერპთ-თაყვანის მცემლობის დროისა ყოფილა. ტაძარში არის წმ. გიორგის ერთი ხატი, სრული ტანისა; ხატი გაკეთებულია ვერცხლისაგან და მოოქვრილია. ხატში ჩაჯდომილია თორმეტი სხვადასხვა ძვირფასი თვალი; ტაძარში არის ვერცხლის ერთი დიდი ჯვარი, რომლის წინა პირი ოქროსია და შემკობილია ძვირფასი ალმასის თვლებით. ეკლესიაში არის თვრამეტი ოქრო; აქვე ჰყრია ურიცხვი მშვილდ-ისარი. ამ ეკლესიაზე დიდძალი ხალხი დადის სხვადასხვა სოფლებიდან სალოცავად და თან ბევრ შესაწირავს სწირავს ეკლესიას. ამ ტაძარს ბევრი ადგილ-მამული ჰქონდა უწინდელ დროში, მაგრამ დღეს ზოგიერთი თავადებისა და აზნაურების მძლავრობით ეკლესიას მხოლოდ ათი ქცევა ადგილი თუ ექნება, თორემ დანარჩენი მამულები ეკლესიისათვის სრულებით ჩამოურთმევიათ. დღეს ეს ეკლესია, რომელიც ძველ დროში ნავთ-საყუდელი იყო სამეგრელოს ეკლესიების ძვირფასი ნივთებისა (1856 წელს სამეგრელოს ყველა ეკლესიის ძვირფასი ხატები ამ ეკლესიაში იყო შემონახული), მიყრუებული და მოკლებულია ჯეროვანი ყურადღების მიქცევას. სამსონ თოდუაქართული სასულიერო ჟურნალი „მწყემსი” (N 20, 1887, 15 სექტემბერი, გვ. 7-8)ჩხოროწყუს ისტორიული მუზეუმის სამეცნიერო-შემოქმედებითი ჟურნალი „მოამბე”, 2013, №2, გვ. 9-10 რედაქციის შენიშვნა: წარწერის დედანი, დათარიღება და თამარ-დედოფლის ვინაობა დამოუკიდებლად დაუდასტურებელია. თოდუას 1887 წლის ცნობაში აღწერილი ხატის იდენტურობა სხვა წყაროებში ნახსენებ ხატებთან დასადგენია. სოფელ თაიას ჩრდილოეთით ოცინდალეს მაღალ მთაზე, ლეთოდუეს უბანში (დღეს აქ მოსახლეობა არ არის), დგას წმ. გიორგის სახელობის ძველი ეკლესია. ის მთელს სამხრეთ-აღმოსავლეთ და დასავლეთ სამეგრელოს გადაჰყურებს. მასზე ისტორიულ წყაროებში ცნობები ცოტაა, თუმცა ვფიქრობთ, ძეგლი XII-XIII საუკუნეების უნდა იყოს. არქიტექტურულად ის 1992 წელს ამ სახით არის აღწერილი: ჩხოროწყუს რაიონი, სოფ. თაია, მიდამოები მაღალ მთაზე; ეკლესია „ოცინდალე”. XIV საუკუნე (ჩვენ ამ თარიღს ვერ გავიზიარებთ — დ. ჭ.); ტიპი — საკულტო; ეკლესია დგას მაღალი მთის კორტოხზე, თავისი მდებარეობით ძეგლი გზიდანვე იპყრობს ყურადღებას; ეკლესია დარბაზული ტიპის ნაგებობაა, დასავლეთის კარიბჭით და ჩრდილოეთის მინაშენით. იგი ნაგებია კირქვით და მოპირკეთებულია კარგად თლილი შირიმის კვადრებით; გეგმით წაგრძელებულ სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სარკმელი. სარკმლის გვერდებზე თითო სწორკუთხა ნიშია მოწყობილი; ეკლესიას სამი კარი აქვს: სამხრეთის, დასავლეთის და ჩრდილოეთის. ინტერიერში გრძივი კედლები პილასტრების საშუალებით სამ ნაწილად იყოფა. პილასტრები ერთსაფეხურიანია, იმპოსტებს სადა პროფილირებული ფორმა აქვს. ეკლესია ნათდება ოთხი სარკმლით — ერთი აღმოსავლეთით, ორი სამხრეთით და ერთი დასავლეთით. ინტერიერი თავის დროზე მოხატული ყოფილა. ეკლესიის აღმოსავლეთის ფასადი შემკულია სამი ლილვიანი თაღის საშუალებით. ცენტრალური თაღი გვერდის თაღებზე მაღალია. სამხრეთის ფასადის შემკულობას წარმოადგენს ორიარუსიანი სამთაღოვანი კომპოზიცია. დასავლეთის ფასადზე, სარკმელს გარს უვლის ორმაგი მოჩუქურთმებული ლილვი. ჩრდილოეთის ფასადი სხვებთან შედარებით სადაა. ეკლესიიდან სამხრეთ-დასავლეთით 10-15 მეტრში დგას კოშკი. აქვე შემორჩენილია ნაგებობის ნაშთი. 1991 წ. 21 თებერვალი, ხელოვნებათმცოდნე მ. აბაშიძე. რედაქციის შენიშვნა: აღწერილობის შესავალში მითითებულია 1992 წელი, ხელმოწერასთან — 1991 წლის 21 თებერვალი. ეს შეუსაბამობა არ გასწორებულა დედნის გარეშე. ჭითანავას ნაშრომის გამოცემის სრული მონაცემები დასადგენია. საქართველო მდიდარი ისტორიული წარსულის ქვეყანაა. წინაპართა მიერ აგებული ხელოვნების ძეგლები მრავლად მოიპოვება მის ტერიტორიაზე და ისინი მნახველს ქართველი ხალხის გმირულ თავგადასავალს მოუთხრობენ. ამ ძეგლთა უმეტესი ნაწილი შესწავლილი და ფართო საზოგადოებისათვის ცნობილია. ზოგიერთი მათგანი კი ერთგვარად „დაჩაგრულა” — მათ მეცნიერული შესწავლა და მოვლა-პატრონობა აკლიათ. ამგვარ მდგომარეობაშია ოცინდალეს წმიდა გიორგის ეკლესია. ოცინდალეს წმიდა გიორგის ეკლესია დგას ჩხოროწყუს რაიონში, სამეგრელოს ქედის სამხრეთ კალთაზე, სოფელ ოცინდალეში. იგი აგებულია მაღალ ადგილას და საკმაოდ დაშორებული სოფლებიდანაც მოჩანს. ეკლესია წარმოადგენს დარბაზული ტიპის ერთნავიან ნაგებობას. ზომები ასეთია: სიმაღლე — 3 მ, სიგრძე — 10 მ, სიგანე — 5 მ. ეკლესიას ეტყობა მინაშენების კვალი. იგი მოპირკეთებულია ტუფის ქვით. ოცინდალეს წმიდა გიორგის ეკლესიას სამი შესასვლელი აქვს — დასავლეთის, სამხრეთის და ჩრდილოეთის მხრიდან. ოთხი სარკმელი: ერთი აღმოსავლეთის, ორი სამხრეთის და ერთიც დასავლეთის მხრიდან, რომელიც ლამაზი ორნამენტებით არის შემკული. ოცინდალეს წმიდა გიორგის ეკლესია არცერთ ძველ წყაროსა თუ საბუთში მოხსენიებული არ არის. არ იხსენიებენ მას არც სამეგრელოში ნამყოფი უცხოელი მოგზაურები. თუმცა, არქანჯელო ლამბერტის მიერ შედგენილ სამეგრელოს რუკაზე, სოფელ მუხურის გვერდით, ეკლესია არის აღნიშნული. აქ ოცინდალეს ეკლესია უნდა იგულისხმებოდეს: მუხურში არ არის ძველი ეკლესია, ხოლო ოცინდალეს ეკლესია მისგან ორი კილომეტრით თუ იქნება დაშორებული. ამასვე გულისხმობდა ალბათ ივ. ჯავახიშვილი, როცა მის მიერ შედგენილ საქართველოს ისტორიულ რუკაზე მუხურთან ეკლესიას აღნიშნავს. ეკლესია მოხატული იყო ფრესკებით, რომლებიც დათარიღებული იყო მე-14–15 საუკუნეებით. უკანასკნელ წლებში ეს ფრესკები ჩამოირეცხა და ახლა მათი კვალი თუ შეინიშნება. ძეგლთა დაცვის სამმართველოს გატარებული აქვს, როგორც ოწინდალე. ჩვენი აზრით, ეს სახელწოდება არ არის სწორი და გაუგებრობითაა წარმოშობილი. იმ სოფელს, სადაც ეს ეკლესია დგას, ოცინდალე ეწოდება — ახლო-მახლო სოფლების მოსახლეობა ამ ეკლესიას ყველგან ოცინდალეს უწოდებს. ოცინდალეს წმიდა გიორგის ეკლესიაში თავის დროზე ძვირფასი ნივთები იყო. ეს ხატი შემდეგ სოფელ თაიას ეკლესიაში ჩაიტანეს. ყველა ნივთი ამჟამად დაკარგულა და მათი მხატვრული თუ ისტორიული ღირსებაზე არაფრის თქმა არ შეიძლება. საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში დაცულია ოცინდალეს წმიდა გიორგის ეკლესიის კარები — ქართული ხელოვნების მეტად საინტერესო ძეგლი. ოცინდალეს ეკლესიის გვერდით კოშკი დგას. კოშკის შიგნით ძველად მრავლად ეყარა ადამიანის ძვლები. უკანასკნელად, ყირიმის ომის დროს, როდესაც სამეგრელოში თურქთა ჯარი შემოიჭრა, სამეგრელოს ეკლესიების მთელი განძეულობა ოცინდალეს ეკლესიაში ინახებოდა. ოცინდალეს წმიდა გიორგის ეკლესია ქართული კულტურის საინტერესო ძეგლია — მას მოვლა-პატრონობა ესაჭიროება. რედაქციის შენიშვნა: XIV–XV საუკუნეები ეხება ფრესკებს. ლამბერტისა და ჯავახიშვილის რუკებზე ეკლესიის იდენტიფიკაცია ავტორის ვარაუდია. გამოცემის სრული მონაცემები დასაზუსტებელია. დაკავშირებული პუბლიკაცია. ოცინდალე, ოსინდალე (საკატო, სასიძო) — მთა და სოფელი მთაში. 1. „ისე მიუვალი და მაღალი ადგილი იყო, რომ ხალხი იტყოდა — ცინდალს ვეკართენია, კატის კნუტი ვერ ავაო. ამიტომ ოცინდალე — საკატის კნუტო დაერქვა.” 2. „ოსინდალე. ჩვენი ძველები გადმოგვცემენ, რომ ჯანსაღი, მიუდგომი და მდიდარი სოფელი ყოფილა. ძველად აქ 100–150 კომლი თოდუები და სხვა გვარის ხალხი სახლებულა, დღეს მხოლოდ 5 კომლი დარჩა. მაშინ კი ამ სოფელში ახალგაზრდობის ტევა არ იყო — აქ სულ ვაჟები, ვაჟკაცები იბადებოდნენ. სასიძო ადგილი იყო. მეზობელი სოფლებიდან აქ მოჰყავდათ რძლები, აქაური სიძეები — თავისი ვაჟკაცობით, კარგი ფიზიკური აღნაგობით, სიმდიდრით — აფხაზეთშიც კი ყოფილან განთქმული. ამიტომ ამ სავაჟკაცო ადგილს სასიძოს — ოსინდალეს ეძახდა ხალხი.” (მ. თოდუა) ოცინდალე განთქმულია მევენახეობით. დღესაც შემორჩენილია შონურის, ჭვიტილურის, პანეშის, ჩერგვალის მაღლარი. სოფლის მრავალ ადგილას წმინდა და უხვი წყაროს თვალი ამოდის. სოფლის ირგვლივ, მთის ფერდობებზე გაშლილი ველიანები საუკეთესო საძოვრებია. სოფელი ზღვის დონიდან 550 მეტრზე მდებარეობს, მდიდარია ვაშლის, მსხლისა და სხვა ხილის იშვიათი კორომებით. ყოველ ოჯახს წინათ 50–100 სკა ჰყავდა — ამდენად თაფლითა და ცვილით იგი მთელ გარშემო სოფლებს ამარაგებდა. აქ დღესაც ხდიან თაფლის არაყს. აქ დღემდე არის კოლხური რუხი ფუტკარი, რომლის ბაზაზე შემდეგ კოლხური ფუტკრის — მუხურის საჯიშე შეიქმნა. ბელგიელი პროფესორი მ. გერიო წერს: „კოლხური ფუტკარი მსოფლიოში ყველაზე ძვირფასია.” 3. „გადმოცემით ოსინდალეს ეკლესია სპეციალურად ჯვრის წერისათვის იყო აშენებული, რომ აქ ჯვარისწერის შემდეგ სიძე ვალდებული იყო ერთ კვირას გაჩერებულიყო ეკლესიაში. ამიტომაა იგი სასიძო ოსინდალე.” (გ. ხუხუნი) 4. „გამიგონია, რომ მას ოწინდანესაც ეძახოდნენ. ისეთი ყოველმხრივ დაცული და პატიოსანი ადგილი ყოფილა ეს სოფელი, თანაც ეკლესიაც იმდენად სახელგანთქმული და მშვენიერი ყოფილა, რომ აქ წმინდანებიც კი ცხოვრობდნენ. ამიტომ ხალხს ოწინდანე — ე. ი. საწმინდანე ადგილი შეურქმევიათ. ჯიხა თამარის დროისაა; თამარს, როცა ამ კუთხეში უმოგზაურია, იმ ჯიხაში ჰქონია ბინა. ეკლესიაც იმ სულკურთხეულს აუშენებიაო.” (თეკლე ნაროუშვილი, 99 წლისა) 5. „გამიგონია, რომ აქ სულ ნარჩევი ვაჟკაცები იბადებოდნენ ხოლმე. ოჯახში ძეობა მეტი იყო, ვიდრე ასულობა. აქაური ვაჟკაცები ძალიან მამაცები ყოფილან — ომშიც, ბურთაობაშიც, ცეკვა-თამაშშიც და სიმღერებშიაც ბადალი არ ჰყოლიათ. ჩემი ქმრის ბაბუამ იცოდა: „არწივის მართვესავით ბიჭები იბადება ამ დალოცვილ ოსინდალეშიო.”” (ჭაჭე აფშილავა, 86 წლისა) 6. „თაიაში 1882 წელს ოსინდალედან ჩამოუტანიათ წმიდა გიორგის ხატი და დაუარსებიათ ეკლესია. მასთან ერთად აქ ორკლასიანი სკოლა გაუხსნიათ. ამ დროიდან დაარსდა აქ რელიგიური დღესასწაული „გიორგობა”, რომელსაც ძველები შემდეგაც დღესასწაულობდნენ. ამ დღესასწაულთან დაკავშირებით ეწყობოდა „ჯარალუა”, იმართებოდა ჯირითი, ცეკვა, თამაში, ცხენბურთი და ლელობურთი.” (გ. შენგელია) რედაქციის შენიშვნა: მთხრობელთა ზეპირი ცნობები და ხალხური ეტიმოლოგიები დაცულია როგორც ეთნოგრაფიული მასალა. გამოცემის სრული ბიბლიოგრაფია დასადგენია. იგორ ფიჩხაიას პოზიცია — რედაქციული შეჯამება. ისტორიული ფენები და არქიტექტურა ფიჩხაია ვარაუდობს ქრისტიანობამდელი სალოცავის არსებობას და კოშკს VI საუკუნეს, მთავარ ტაძარს XI საუკუნეს მიაკუთვნებს. კოშკის დათარიღება და წარმართული სალოცავის არსებობა დამოუკიდებლად არ არის დადასტურებული. არქეოლოგიური და გეოფიზიკური ცნობები მისი ცნობით, მცირე მღვიმეში ხარის თავი აღმოაჩინეს; 1986 წლის კვლევისას 5 მეტრის სიღრმეზე სიცარიელე დაფიქსირდა. 1988 წლის ქვის ტახტის აღმოჩენის აქტის შესახებ ცნობა ასევე მას ეკუთვნის. ანგარიში, აქტი და სამუზეუმო ჩანაწერი შესამოწმებელია. პანორამა ფიჩხაია ხედებს შორის ხობისწყლის ხეობას, ოჩამჩირის სანაპიროს, ანაკლიასა და სამეგრელოს კირქვიან ზონას ასახელებს. კონკრეტული ადგილების ხილვადობა დამოუკიდებლად გადასამოწმებელია. დაკავშირებული პუბლიკაცია — იგორ ფიჩხაია და გიორგი გიგაური წინასწარი კვლევითი ჩანაწერი — არა სრული პუბლიკაცია. ახალ არქიტექტურულ ფრაგმენტში ტაძარი XI საუკუნეს მიეკუთვნება, XIV საუკუნეში კი სავარაუდო ძირეული განახლება და მოხატვაა ნავარაუდევი. განხილულია ტაძრის დასავლეთით მდებარე კოშკურა შენობა და მისი სართულების მოწყობა. კვლევის განხილვისას ასევე გამოიკვეთა XIV–XV საუკუნეების სამრეკლოსა და კორცხელის სამრეკლოსთან შედარების საკითხი. რედაქციის შენიშვნა: ავტორის სახელი, გამოცემა, გვერდები და ფრაგმენტის სრული დედანი ჯერ არ არის დადგენილი. აღნიშნული ვერსია არ ცვლის სხვა ავტორთა დათარიღებებს და არ წარმოადგენს საბოლოო დასკვნას. საგანძური და მუზეუმი სამსონ თოდუას 1887 წლის აღწერილობაში მოხსენიებულია ვერცხლის მოოქრული წმინდა გიორგის ხატი, ძვირფასი ჯვარი, სასანთლე და სხვა ნივთები. სააგენტოს 2018 წლის ცნობით, XI საუკუნეს მიკუთვნებული კარი ეროვნულ მუზეუმში ინახება. კარის სამუზეუმო პასპორტი და საგანძურის ისტორია დამატებით შესასწავლია. ოცინდალესთან დაკავშირებული წმინდა გიორგის ხატი — პლატფორმის ადრინდელი აღწერით, ინახება ზუგდიდში. სამუზეუმო მონაცემები და 1887 წელს აღწერილ ხატთან იდენტურობა დასაზუსტებელია. ჩხოროწყუს ისტორიულ მუზეუმში დაცული ნივთები ნივთების სამუზეუმო საინვენტარო ნომრები, დათარიღება და ფუნქცია დამატებით შესამოწმებელია. რადიალური ორნამენტი, ხარის თავი და ქვის ტახტი არ უნდა გავაიგივოთ ერთმანეთთან. ფოტომატიანე 1905 წლის ისტორიული ფოტომასალა „ცნობის ფურცლის“ სურათებიან დამატებას უკავშირდება ოცინდალეს ტაძრის, ძველი ციხისა და ოთხი ქალის ჯგუფური გამოსახულებები. კატალოგში იძებნება 1905 წლის 19 მაისის №317; ფოტოების ზუსტად ამ ნომერში არსებობა სრული გვერდის მიხედვით ჯერ დასადასტურებელია. ფოტოების პუბლიკაცია პლატფორმაზე · ეროვნული ბიბლიოთეკის კატალოგი. თანამედროვე ფოტოგალერეა ნათელა გრიგალაშვილისა და გიორგი ნაჭყებიას ფოტოები მონასტერი და რეაბილიტაცია სააგენტოს ცნობით, XX საუკუნის დასაწყისში ოცინდალეში დედათა მონასტერი ფუნქციონირებდა; 2012 წელს მიტროპოლიტ შიოს კურთხევით მამათა მონასტერი დაფუძნდა. 1980-იან წლებში ჩატარებულა სარეაბილიტაციო სამუშაოები და შეკეთებულა სამრეკლო. 2018 წლის 10 მარტის ოფიციალური ცნობით, წმინდა გიორგის ეკლესიის რეაბილიტაცია დასასრულს უახლოვდებოდა. პროექტის ღირებულება 140 000 ლარი იყო; სააგენტოს ცნობით, დაფინანსება „მეღვინეობა ხარებას“, სამუშაოები კი „კლდეკარს“ უკავშირდება. ზუსტი დასრულების თარიღი და შემდგომი სამუშაოები დამატებით დასაზუსტებელია. სააგენტოს ოფიციალური ინფორმაცია. გივარგობა 23 ნოემბერს ოცინდალეში გიორგობა — გივარგობა აღინიშნება. სამსონ თოდუა XIX საუკუნეში სხვადასხვა სოფლიდან მომლოცველების მისვლაზე წერს. გივი ელიავას მიერ ჩაწერილი გადმოცემა თაიას გიორგობას ჯირითს, ცხენბურთს, ლელობურთს, ცეკვასა და ჯარალუას უკავშირებს. ისტორიული რიტუალების თანამედროვე ტრადიციასთან უწყვეტობა ცალკე შესასწავლია. გიორგობა თაიაში ტრადიციული დღესასწაულია. მისი ისტორია შორეული წარსულიდან მოდის. გიორგობა ოცინდალეში · 2019 წლის მასალა · 2017 წლის მასალა. ვიდეომასალა მდებარეობა და მისასვლელი კომპლექსთან მისასვლელი გზა სოფელ თაიას მხრიდან მიდის. ადრინდელ აღწერილობაში ნახსენებია ფეხით ასასვლელი ციცაბო ბილიკიც. გზის ამჟამინდელი მდგომარეობა, მგზავრობის უსაფრთხოება და სარეაბილიტაციო გეგმები ადგილზე უნდა გადამოწმდეს; ნალექიან ამინდში განსაკუთრებული სიფრთხილეა საჭირო. წყაროები და ბმულები წყაროების სრული ბიბლიოგრაფიის დაზუსტება გრძელდება. ისტორიული ტექსტების დედნები, სამუზეუმო პასპორტები, გეოფიზიკური ანგარიში და სადავო წარწერა დამატებით შესასწავლია. სამსონ თოდუა — „სოფ. ოცინდალის წმ. გიორგის ეკლესია და მისი ისტორიული ნაშთები“, „მწყემსი“, №20, 1887 წლის 15 სექტემბერი, გვ. 7–8; ხელახალი გამოცემა: ჩხოროწყუს ისტორიული მუზეუმის „მოამბე“, 2013, №2, გვ. 9–10. დავით ჭითანავას, თამაზ ბერაძის, გივი ელიავას ნაშრომების გამოცემის სრული მონაცემები და მარინე აბაშიძის აღწერილობის დედანი დასაზუსტებელია. ისტორიული და სამეცნიერო პუბლიკაციებიოცინდალე თუ ოწინდალე — მამანტი კვირტიაოწინდალეს წარმართული ფესვებითამაზ ბერაძე ოცინდალეს შესახებ1905 წლის ფოტომასალაოფიციალური და საარქივო წყაროებიკულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტო — 2018ეროვნული ბიბლიოთეკა — 1905 წლის კატალოგიგივარგობა და თანამედროვე ცხოვრებაგიორგობა ოცინდალეშიგიორგობა — 2019გიორგობა — 2017ოცინდალეს ეკლესიის ეზოში ნერგები დაირგოოცინდალე — დაკავშირებული სტატიების ტეგი თაიაისტორიაოსინდალეოცინდალეოწინდალეწარმართობა 6 FacebookTwitterEmail chkhorotskuge Following Author previous post ჩხოროწყუს ტოპონიმიკური ატლასი next post ახუთის ღვთისმშობლის მიძინების ტაძარი ( დოხორე,დოხოროე )