ლევან ჩიქოვანის მიერ შედგენილი მუხურის ფოტომატიანე ადგილობრივ მოსწავლე ლუკა თოლორდავას არ გამოპარვია. მან ორი სურათი გამოაქვეყნა იმ ადგილიდან, სადაც დიდი ბაბუების თაობას სურათები აქვთ გადაღებული.
ადმინისტრაციული ერთეულები
მენჩურუა (მიცურვა) სამეგრელოში გავრცელებული ტრადიციული ასპარეზობაა, რომელიც რამდენიმე ათასწლეულის წინ შეიქმნა და ახალ ეპოქაში ზუმელი ჯანიკო ბასილაძეს წყალობით დამკვიდრდა.
გარახა (ნაჯაგუ) ქალაქ ჩხოროწყუს შემადგენლობაში შედის, თუმცა ადრე დღევანდელი ჩხოროწყუს ტერიტორია ქვედა ნაჯაგუდ ითვლებოდა.
პროექტი “ჩხოროწყუს კულტურული მემკვიდრეობა” მიმდინარეობს მერიის კულტურის სამსახურის ხელშეწყობით

ხედი 
ხედი 
ნაციხარი 
ნაციხარი 
ნაციხარი 
გარახა 
გარახა 
ხედი 
ხედი 
გარახა 
გარახა 
გარახა 
გარახა 
გარახა 
გარახა 
გარახა 
გარახა 
ხედი 
გარახა 
გარახა 
ხედი 
ხედი 
ხედი 
ხედი 
ხედი 
ხედი 
ხედი 
ხედი 
ხედი 
ხედი 
SONY DSC
დაუღლელი ვანო ბაბუა
95 წლის ვანო ჭაავა ლესიჭინეში ცხოვრობს. ენერგია არ აკლია და საკუთარ მიწას ძველებურად საუკეთესოდ უვლის.

გაივლის პანდემიის ჟამი და ცხოვრება გაგრძელდება. ვანო პაპაც ძველებურად დაუბრუნდება ჩვეულ საქმეებს
ვალერიან ახალაია გვარების ძირი ხატებისა და ტრადიციული დღესასწაულების ისტორიასთან დაკავშირებით
რაიონში მცხოვრებ გვარებს გამოყოფილი ჰქონდათ თავიანთი ძირი ხატის წმინდა სალოცავი ადგილები, სადაც იკრიბებოდა მთელი გვარი, მოჰყავდათ საკლავი. ლოცვის შემდეგ ადგილებზე და ოჯახებში მასპინძლობდნენ სტუმრებს.

მდ. ღუნჯა ხობისწყლის ერთ-ერთი დიდი შენაკადია და მისი სიგრძე დაახლოებით 20 კმ-ს შეადგენს. ცნობილია ამ მდინარის ჩანჩქერები, რომელიც ჩხოროწყუს ტურისტული განვითარების მნიშვნელოვან კომპონენტს წარმოადგენს.
სოფლის ცენტრთან, ძველ სასაფლაოსთან მდებარეობს მეცხრამეტე საუკუნეში ( სხვა ვერსიით გვიან შუა საუკუნეებში ) აშენებული სამნავიანი ბაზილიკის ფრაგმენტები , რომელშიც მსახურობდა მღვდელი ესტატე ბენდელიანი.
მეცხრამეტე საუკუნეში, მეორე ჯუმითში ( სოფელი ხაბუმე) ფუნქციონირებდა ჯუმითის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია. მეტრიკული ჩანაწერებიდან ირკვევა, რომ აქ მსახურობდნენ ძმები ეგნატე და იაკობ გულუები, აგრეთვე ცნობილი პუბლიცისტი, დეკანოზი სამსონ თოდუა.
ჩაის რეაბილიტაციის პროგრამა – ,,ქართული ჩაის“ ფარგლებში, სოფელ თაიაში 15 ჰა ჩაის პლანტაციის გამოყვანა-რეაბილიტაცია მიმდინარეობს.
პროექტს კოოპერატივი ,,მეგრული ჩაი 2018“ ახორციელებს.
ამ წყაროს მიხედვით ცალსახად დასტურდება მანუჩარის შტოს დადიანების პირდაპირი კავშირი სოფელ ხაბუმესთან. კერძოდ ფიქსირდება ხაბუმის მფლობელი ილიკო დადიანი და მისი ძმა იოსებ დადიანი
მე და ნუგა გოგუა გარახას უბანს ვეწვიეთ. ჩემი შეცდომის გამო აპარატურა მზად არ აღმოჩნდა და მხოლოდ რამდენიმე სურათის გადაღება მოვახერხეთ. ნუგას ტელეფონმა გვიშველა და პატარა პირდაპირი ეთერიც გამოვიდა
სიმონ თოლორდავა საბჭოთა პერიოდში გმირად იყო გამოცხადებული. მისი ისტორია საინტერესო, მაგრამ წინააღმდეგობრივია. თემას ტაბუ არ უნდა ედოს და ამიტომ ჩვენც გადავწყვიტეთ ამ ადამიანის ცხოვრებაზეც დაგვეწერა. ჩანაწერი სუბიექტურია და ჭეშმარიტების ბოლო ინსტანციაზე პრეტენზია არ გვაქვს.

იყო მკვლელი, ბანდიტური რაზმის ხელმძღვანელი, მაგრამ გაბედულებას ვერ დავუკარგავთ.
სიმონ გახას ძე თოლორდავა 1878 წელს სოფელ მუხურში დაიბადა. დაამთავრა ადგილობრივი ორკლასიანი სასწავლებელი. სოფლის კანცელარიაში მდივნად მუშაობდა. ამ პერიოდში სოციალ-დემოკრატიულ პარტიაში შესვლა გადაწყვიტა.
მიწის და ტყის გამო მოხდარ კონფლიქტში სიმონის ძმა ბახვა მოუკლავთ. ზუსტად ამ ფაქტის გამო საკუთარ ჯგუფთან ერთად თოლორდავა თავად პლატონ დადიანის სახლს მიადგა, ეზოში გამოიყვანა და მოკლა.
შეგახსენებთ, პლატონი პირველი ქართველი პარლამენტარის, სამსონ დადიანის მამა იყო. როგორც ირკვევა, მკვლელმა მუხურელებს მკვდრის დატირება აუკრძალა. ძნელია მაშინდელი სოფლის გაყოფა ახლა გავიგოთ. ცხადია, სიმონს და პლატონს თავისი მხარდამჭერები ეყოლებოდათ. ძმის მკვლელობაზე გაბრაზებული კაცი უცებ შეიცვალა, ტერორისტულ საქმიანობაში აქტიურად ჩაერთო. კანონმა კი ის კანონგარეშედ გამოაცხადა.
მუხურიდან მისი წასვლის შემდეგ გენერალ-გუბერნატორმა ჯამბაკურ ორბელიანმა პლატონ დადიანის პატივით დაკრძალვის შესახებ განკარგულება გასცა. დავალების შესრულება ზუგდიდის მაზრის უფროს, კელამოვს დაევალა. დაკრძალვაზე 600 გლეხი მივიდა. მათი ნაწილი შესაძლოა ძალითაც მიეყვანათ,მაგრამ ექვსასი კაცის იძულება და მათრახით ცემა საბჭოთა მითი გვგონია.
დაუმორჩილებელთა მიმართ მკაცრი ზომები იქნა მიღებული. კაზაკებმა დუქნები და საცხოვრებელი სახლები გადაწვეს. ქალები მონასტერში მიიიმალნენ, მაგრამ იქაც მკაცრი ზომები იქნა გატარებული.
გ.ციალაძე-წახნაგიას თქმით, სასტიკად აწამეს სიმონ თოლორდავას დედა, ხოლო მისი მეზობელი ელენე გახარია შვილთან ერთად დაიღუპა.
სიმონი გურიაში მიიმალა, მაგრამ 1905 წელს დააკავეს. საკნიდან გვირაბით გამოიპარა. გურიაში მას მიეწერება წარწერა“ ნიკოლოზ მეფე უნდა მწყემსავდეს ღორებს“ დევნილი ტერორისტი 1914 წელს დააპატიმრეს და სამუდამო კატორღა მიესაჯა. მკაცრად დასაჯეს მისი მეუღლე და შვილებიც.
სიმონი 1917 წელს ციხიდან გამოდის, ქმნის ტერორისტულ 500 კაციან ჯგუფს, რომელიც მთელი მაზრის ტერიტორიაზე ტერორიზმით იყო დაკავებული
მალე კვლავ დააპატიმრეს და ციხეშივე გარდაიცვალა . დაკრძალულია მუხურში.