ნაწილი I: მოიდანახე – ზოგადი ინფორმაცია

გეოგრაფია და მდებარეობა სოფელი მოიდანახე მდებარეობს სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტში. გეოგრაფიულად იგი გაშენებულია ოდიშის დაბლობზე, მდინარე ხობისწყლის მარცხენა სანაპიროზე და დღესდღეობით ხაბუმის ადმინისტრაციული ერთეულის (თემის) ძირითად ნაწილს წარმოადგენს.

ისტორიული სტატუსი სოფელს ისტორიულად მნიშვნელოვანი ადგილი ეკავა რეგიონის ადმინისტრაციულ მოწყობაში. 1836-1840 წლებში, დავით დადიანის მიერ სამეგრელოს სამთავროში გატარებული რეფორმის მიხედვით, მოიდანახე ჯვრის მაზრაში შედიოდა.

თანამედროვე ტერიტორიული დაყოფა დროთა განმავლობაში სოფლის საზღვრები შეიცვალა და ტერიტორია პირობითად სამ ნაწილად დაიყო:

პირველი მოიდანახე: მდებარეობს უშუალოდ ჩხოროწყუ-ხაბუმის საავტომობილო გზის მიმდებარედ.
მეორე მოიდანახე: მოქცეულია მდინარე ოჩხომურსა და პირველ მოიდანახეს შორის.
საროდონაიაო: მეორე მოიდანახეს ეს კონკრეტული ნაწილი 1960 წელს ტერიტორიულად გამოეყო სოფელს და უშუალოდ დაბა ჩხოროწყუს შეერწყა.

მოიდანახეს ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია

ნაწილი II: ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია

არქიტექტურა და დათარიღება მოიდანახის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის მიძინების სახელობის ეკლესია წარმოადგენს ერთნავიან ბაზილიკას, რომელიც ნაგებია ადგილობრივი შირიმისა და პორფირის ქვით. ძეგლთა დაცვის სამმართველოს პასპორტიზაციის სპეციალისტების (მ. აბაშიძე, ც. დადიანიძე) დასკვნის მიხედვით, ტაძარი განვითარებული შუა საუკუნეებით — X-XV საუკუნეებით თარიღდება.

ისტორიული მნიშვნელობა და სტატუსი XIX და XX საუკუნეების მიჯნაზე მოიდანახეს ეკლესია წარმოადგენდა მნიშვნელოვან რელიგიურ ცენტრს. ამ პერიოდში იგი ასრულებდა საბლაღოჩინო (სამთავარხუცესო) ოლქის ცენტრის ფუნქციას. ეკლესია აქტიურად მოქმედებდა XX საუკუნის 20-იანი წლების დასაწყისამდე. ტაძრის ისტორიის ამსახველი უმნიშვნელოვანესი დოკუმენტები — 1864-1917 წლების მეტრიკული წიგნები — დღესდღეობით დაცულია ჩხოროწყუს ისტორიულ მუზეუმში.

სასულიერო პირები და მოღვაწეები მეტრიკულ ჩანაწერებზე დაყრდნობით, სხვადასხვა დროს ტაძარში მსახურობდა არაერთი სასულიერო პირი:

მთავარხუცესები (დეკანოზები): ნესტორ კუხალაშვილი (მთავარხუცესი მღვდელი), სამსონ თოდუა, სამსონ ანჯაფარიძე, ბესარიონ თოდუა და კონსტანტინე ბერიძე. მთავარხუცესის თანაშემწედ მსახურობდა დეკანოზი ანტონ პაპასკირი.
მღვდლები: დავით სქვამიკოჩის ძე შენგელია, მარკოზ კვირკველია, ეგნატე შენგელია, გიორგი ბერულავა, სვიმონ კვირკველია და ნიკოლოზ შენგელია (ცალკეულ შემთხვევებში მსახურობდნენ: იოვანე შენგელია და დავით მასხულია).
დიაკვნები: ზაქარია ქვარცხავა (ცალკეულ შემთხვევებში: მათე კუხალაშვილი).
მედავითნეები: სიმონ კვირკველია, სისო შენგელია, ივანე ბერულავა, თადეოზ კვარაცხელია, ტიმოთე კვარაცხელია, ტრიფონ ცხადაია, დავით შენგელია, ალექსანდრე კინწურაშვილი, ერასტი ფაცაცია და ისიდორე კაჭარავა (ცალკეულ შემთხვევებში: გვადი კვარაცხელია).

ნგრევა (საბჭოთა პერიოდი) XX საუკუნის 20-იან წლებში, ბოლშევიკური ხელისუფლების მიერ დაწყებული სასტიკი ანტირელიგიური კამპანიის ფარგლებში, ეკლესია დაიკეტა. კომუნისტებმა ტაძრის თაღი ჩამოშალეს, რის შემდეგაც ათწლეულების განმავლობაში მხოლოდ ეკლესიის ფრაგმენტულად შემონახული ოთხივე კედელიღა იდგა.

(წყარო: ზაურ ჯალაღონია)

ძველი ფრაგმენტები

რესტავრაციის შემდეგ

ნაწილი III: თანამედროვე პერიოდი და აღდგენა

ათწლეულების განმავლობაში ნანგრევებად ქცეული მოიდანახეს ღვთისმშობლის მიძინების სახელობის ეკლესია დღესდღეობით აღდგენილია.

ფრაგმენტულად შემორჩენილი კედლების ბაზაზე ჩატარდა სარესტავრაციო-სამშენებლო სამუშაოები, რის შედეგადაც ძეგლმა პირვანდელი, ფუნქციური დანიშნულება დაიბრუნა.

ჩატარებული სამუშაოების ვიზუალურად დადასტურებული შედეგები:

არქიტექტურული აღდგენა: ნანგრევებისგან გაწმენდილ ტერიტორიაზე სრულად აღდგა ეკლესიის კედლები, გამოყენებულია ძველი სტილის შესაბამისი (ფლეთილი) ქვის წყობა.
გადახურვა და ინფრასტრუქტურა: შენობა სრულად გადაიხურა და დაედგა ჯვარი. ტაძარში დამონტაჟდა ხის კარ-ფანჯარა, მოეწყო შესასვლელი კარიბჭე და მოპირკეთდა ეკლესიის გარშემო არსებული ბილიკები.
რელიგიური ფუნქციის აღდგენა: ტაძარში განთავსდა ხის დიდი ზომის ჯვარცმა და აღევლინება საეკლესიო მსახურება, რაც ადასტურებს, რომ მოიდანახეს ეკლესია კვლავ მოქმედი სასულიერო კერაა

მოიდანახეს სასაფლაოზე აღმოჩენილ ფრაგმენტულ ქვაზე ცალსახად დასტურდება იულონის ძე დადიანის დაკრძალვის ფაქტი. არსებული ისტორიული კონტექსტითა და გამორიცხვის მეთოდით, ამ ეტაპზე ყველაზე მაღალი ალბათობით სავარაუდოა, რომ საფლავი ილია (ილიკო) იულონის ძეს ეკუთვნის (რადგან მეორე ძმა, იოსები, პარიზში განისვენებს). თუმცა, საკითხი საბოლოო დადასტურებისთვის დამატებით საარქივო კვლევასა და შესწავლას ითხოვს