მოგვწერეთ
მთავარი გვერდი » ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის ციფრული არქივი » კულტურული მემკვიდრეობა » ეკლესიები და მონასტრები » ლეახალეს წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია (სოფელი ნაკიანი, ლეახალეს უბანი)

ლეახალეს წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია (სოფელი ნაკიანი, ლეახალეს უბანი)

ავტორი: chkhorotskuge

ლეახალეს სასაფლაოზე, მდინარე ზანის მარჯვენა მხარეს, ბორცვზე წმინდა გიორგის პატარა ქვის ეკლესია დგას. სამხრეთის კარის თავზე ჯვარია გამოკვეთილი. მის ორივე მხარეს ქვაში ფოთლის მსგავსი ჩუქურთმა ჩანს. სოფელში ტაძარს „ლეახალეშ ოხვამეს“ უწოდებენ.

სად მდებარეობს ლეახალეს ეკლესია

სოფელი ლეახალე ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტში, ნაკიანის თემშია. პაატა ცხადაიამ ტაძრის ადგილიც სახელით ჩაიწერა — ოხვამეკარი, დვიასა და მაჩხაპეს შორის. დავით ჭითანავა ამავე ეკლესიას ლეახალეს სასაფლაოზე აღწერს. ვალერიან ახალაიას ერთ-ერთი ვარაუდით, სოფლის სახელწოდება ახალაიების გვარს უკავშირდება.

ტაძრის მდებარეობა Google Maps-ზე · 42.514636, 42.207693

როგორ მოიხსენიებდნენ ტაძარს ლეახალეში

„ლეახალეშ ოხვამე“ მეგრულად ლეახალეს ეკლესიაა. პაატა ცხადაიას წიგნში ამავე ტაძრის კიდევ ორი სახელი გვხვდება — „სუჯინაშ ოხვამე“ და „ჯგეგე სუჯინაშ ოხვამე“. იმავე ჩანაწერში ადგილობრივი მცხოვრების სიტყვებიცაა დაცული.

„აქ სუჯინას ხატი ესვენა“.

ლეახალე. პაატა ცხადაია, 2008, გვ. 360.

ჩხოროწყუს ტოპონიმიკის კატალოგის №27 ჩანაწერში „ლეახალეში ოხვამე“ ნაეკლესიარის სახელადაა მოყვანილი. ვალერიან ახალაიას მასალაში ტაძრის კიდევ ერთი მეგრული სახელია მოყვანილი — „ლეალახეშ წირდე გერგეშ ჯოხობუაშ ეკილესია“.

ლეახალეს ეკლესია ვიდეოში

ვიდეოს ნახვა YouTube-ზე

როდის აშენდა ეკლესია

ტაძრის აგების ზუსტი წელი უცნობია. სხვადასხვა წყაროში მის ასაკს სხვადასხვაგვარად განსაზღვრავენ.

  • კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტო. ტაძრის აღწერაში (ბარათი №78379) XV–XVI საუკუნეებია მითითებული. უძრავი ძეგლების ნუსხაში კი „გარდამავალი ხანა“ წერია (ჩანაწერი №2734). ნუსხაში შეტანის თარიღია 2007 წლის 3 ოქტომბერი.
  • დავით ჭითანავა ვარაუდობს, რომ ეკლესია XV–XVII საუკუნეებში ააგეს. მის არქიტექტურას ავტორი ახუთში, დადიანების სასახლეში აღწერილ ეკლესიას ადარებს.
  • მ. აბაშიძე ტაძარს გარდამავალ ხანას მიაკუთვნებს და მოგვიანებით გადაკეთების კვალზეც მიუთითებს. მისი აღწერა დავით ჭითანავამ გამოაქვეყნა.
  • ვალერიან ახალაია. ჩვენთვის მოწოდებულ ამონარიდში ავტორი გარდამავალ ხანას ასახელებს. ნაკიანის შესახებ მისი წიგნიდან გამოქვეყნებულ სხვა ფრაგმენტში ლეახალეს წმინდა გიორგის ეკლესია XVIII საუკუნითაა დათარიღებული. ნაკიანის შესახებ გამოქვეყნებული ფრაგმენტი.

შენობაზე გადაკეთების კვალი ჩანს. რომელი ნაწილი რომელ საუკუნეს ეკუთვნის, ჯერ კიდევ კვლევას მოითხოვს.

გადმოცემა ეკლესიის გადატანაზე

პაატა ცხადაიამ ლედარსალეში ჩაიწერა მოგონება ნასაყდრალზე — ადგილზე, სადაც ეკლესია იდგა. მას უჩადალსა და დარიჩს შორის მიუთითებდნენ და სამი სახელით იხსენიებდნენ — ქირსე, ქირსეხორციელი და ნაოხვამუ.

„აქ იდგა ეკლესია, დაარღვიეს და გადაიტანეს დვიასა და მაჩხაპეს წყალგამყოფზე. ახლა ისაა ლეახალეშ ოხვამე“.

ლედარსალე. პაატა ცხადაია, 2008, გვ. 386.

ვალერიან ახალაიას ვარაუდით, ლეახალეს ეკლესია ახალაიებმა თავიანთი ძველი ტაძრის ნანგრევებზე ააშენეს. ცხადაიას მიერ ჩაწერილ გადმოცემასა და ახალაიას ვარაუდს შორის კავშირი ჯერ კიდევ შესასწავლია. უცნობია გადატანის დროც და ისიც, ძველი ეკლესიის ქვები ახალ ადგილას გამოიყენეს თუ არა.

ტაძრის აღდგენა და მღვდელი დავით თოდუა

დავით ჭითანავა 2010 წელს გამოცემულ წიგნში ეკლესიას ახლად აღდგენილად იხსენიებს. აღდგენის ზუსტ წელს არ უთითებს. მისივე ცნობით, ტაძრის ბოლო მღვდელი დოშაყელი დავით თოდუა იყო.

როგორ არის აშენებული ტაძარი

ეკლესია დარბაზულია — შიგნით ერთი საერთო სივრცეა. გარედან შენობა სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით კი ნახევარწრიულად გამოდის საკურთხევლის ნაწილი, რომელსაც აფსიდი ეწოდება. დარბაზს თუნუქის ორფერდა სახურავი აქვს, აფსიდის სახურავი კი ნახევარი კონუსის ფორმისაა.

სააგენტოს აღწერაში დასახელებულია ადგილობრივი კლდის ქვა, ოთხკუთხად გათლილი ქვა და შირიმი. შენობის გარშემო აღწერაში „სარენელებიც“ არის მოხსენიებული. მ. აბაშიძე წერს, რომ სხვადასხვა ზომის თლილი შირიმის ქვები კირის დუღაბითაა შეკრული. ეკლესია ერთსაფეხურიან ცოკოლზე, ანუ დაბალ ქვის საფუძველზე დგას. კედლებს ზემოთ გასდევს კარნიზი — წინ გამოწეული ქვის სარტყელი, რომელსაც აგურის წყობა მიუყვება.

კარი და სარკმლები

სააგენტოს აღწერით, ტაძარში ორი მხრიდან შედიან — დასავლეთიდან და სამხრეთიდან. ჩრდილოეთისა და სამხრეთის კედლებში ორ-ორი ვიწრო სარკმელია, აღმოსავლეთით კი ერთმანეთის მიყოლებით სამი სარკმელი ჩანს.

მ. აბაშიძე ჩრდილოეთისა და სამხრეთის კარ-სარკმლებს ერთმანეთის გასწვრივ აღწერს. დასავლეთითაც აღნიშნავს კარსა და სარკმელს. მისი აღწერით, ღიობები შიგნით თაღოვანია, გარედან კი ზემოდან სწორი ქვა ხურავს. კარის ჩარჩოს საფეხურისებრი ჭრილი აქვს. ორ აღწერას შორის განსხვავება კარ-სარკმლების ადგილზე აზომვით შეიძლება დაზუსტდეს.

რას ვხედავთ შიგნით

საკურთხევლის იატაკი დარბაზზე ერთი საფეხურით მაღალია. მ. აბაშიძის აღწერით, მომრგვალებული კედლის შუაში სამი თაღოვანი სარკმელია. ჩრდილოეთით ორი ნიშია, სამხრეთით — ერთი. ნიში კედელში დატოვებული მცირე ღრმულია. აფსიდის ზედა ნაწილი, კონქი, ნახევარგუმბათს ჰგავს. მისი ქვები სხივებადაა განლაგებული.

საკურთხევლის წინ აღმართული თაღი მოჩუქურთმებულ საყრდენებს ეყრდნობა. დარბაზის გრძელ კედლებს პილასტრები — კედლიდან გამოწეული ბრტყელი სვეტები — სამ არათანაბარ ნაწილად ყოფს. მათ თავებზე გადადის თაღები, რომლებსაც ქვის კამარა, დარბაზის მოხრილი ჭერი, უჭირავს.

სვეტის თავს კაპიტელი ეწოდება. აქ ზედა ნაწილი გლუვია, შუაში წნულის მსგავსი ჩუქურთმა გასდევს, ქვედა კიდე კი კბილანებადაა დაყოფილი. მ. აბაშიძემ კამარის ორივე მხარეს შენიშნა აკუსტიკური ქვევრებიც — ქვის წყობაში ჩაყოლებული თიხის ჭურჭელი, რომელიც დარბაზის ჟღერადობას უკავშირდება. აღწერის დროს კედლებზე ნალესობის მცირე ნაშთიც ჩანდა.

სამხრეთის კარის განედლებული ჯვარი

სამხრეთის კარის თავზე კედელში მომრგვალებულთავიანი ქვის ფილაა ჩასმული. მასზე გამოკვეთილი ჯვრის ორივე მხარეს ქვის ტოტები იშლება. სწორედ მცენარეული ჩუქურთმის გამო უწოდებს მ. აბაშიძე ამ გამოსახულებას „განედლებულ ჯვარს“.

სამხრეთის შესასვლელის თავზე ჩასმული ქვის ფილა. ჯვრის ორივე მხარეს ფოთლის მსგავსი ჩუქურთმაა.
განედლებული ჯვარი ახლოდან. ფოთლის მსგავსი ჩუქურთმა ჯვარს ორივე მხრიდან გასდევს.
სამხრეთის კარი და მის ზემოთ კედელში ჩასმული ჯვრიანი ფილა.
იგივე ჯვარი საერთო ხედში. ფილა კარის თავზე, ქვის წყობაშია ჩასმული.

ორივე კადრში ერთი და იგივე ფილა ჩანს. ჯვარი სიმაღლეშია წაგრძელებული, ფოთლისებური მოტივები მის ორივე მხარეს თითქმის სიმეტრიულად ნაწილდება. ქვა ზოგან გამოფიტულია, თუმცა ტოტების მონახაზი ახლო ხედზეც იკითხება. ქრისტიანულ ხელოვნებაში ასეთი ჯვარი სიცოცხლის ხეს, აღდგომასა და მარადიულ სიცოცხლეს უკავშირდება.

ფილის გამოკვეთის თარიღი უცნობია. ჩვენი ვარაუდით, შესაძლოა იგი ტაძრის უფრო ადრეულ ნაგებობას ეკუთვნოდეს. ამ ვარაუდის შესამოწმებლად თავად ფილისა და მის გარშემო ქვის წყობის შესწავლაა საჭირო.

დასავლეთისა და ჩრდილოეთის ფასადები

მ. აბაშიძის დაკვირვებით, გადაკეთების კვალი დასავლეთის კედელზე ყველაზე კარგად ჩანს. ძველი კედლის ზემოთ რიყის ქვა გამოუყენებიათ. მას კარნიზი და აგურის ორი სწორი რიგი მიუყვება. კარის თავზე შემორჩენილია ტიმპანი — ადგილი კარის ზედა ქვასა და თაღს შორის. კარს ორივე მხარეს ვიწრო პილასტრები აუყვება, მათ თავებს კი მკვეთრად წვეტიანი თაღი ეყრდნობა. კარის თავზე ნიშია, მის ზემოთ ფილაზე გოლგოთის ჯვარია გამოსახული.

სამხრეთის კარის გვერდებზეც პილასტრებია, მათ ზემოთ კი კუთხოვანი თაღია შეკრული. ჩრდილოეთით გაფორმება მსგავსია, თუმცა აქ თაღი წვეტიანია. მ. აბაშიძე ჩრდილოეთის ჯვრიანი ფილის ზედა კუთხეში ჩიტსაც აღწერს. დასავლეთის გარდა, ფასადების ზედა კიდეებს კბილანებად დაწყობილი აგური გასდევს.

ტაძარი და მისი მიდამოები ფოტოებზე

ახალაიების სალოცავი და გვარის დღეობა

პაატა ცხადაიას ლეახალეში ჩაწერილი აქვს ადგილის სახელი „ჯი(ნ)ჯიხატი“ — „ძირხატი“. ასე ერქვა ბორცვს, სადაც, ადგილობრივთა გადმოცემით, ახალაიების სალოცავი ყოფილა (გვ. 459).

ვალერიან ახალაია წერს, რომ გვარი თავის სალოცავში იკრიბებოდა. იქ საკლავი მიჰყავდათ, ლოცვის შემდეგ კი სტუმრებს ადგილზე და ოჯახებშიც მასპინძლობდნენ. ახალაიები გვარის დღეობას აღდგომის მომდევნო მეორე კვირას მართავდნენ. ავტორი ადგილს არ ასახელებს. ამიტომ ამ დღეობის უშუალო კავშირი წმინდა გიორგის ეკლესიასთან ჯერ კიდევ მოითხოვს კვლევას (გვ. 127).

ცხადაიამ ნაკიანისა და ახუთის საზღვარზე ჯგარაგუნასთან, იგივე ჯგარაგონასთან, თაფლის მოპოვებისას წარმოსათქმელი ლოცვაც ჩაიწერა (გვ. 456). ეს ცნობა მიმდებარე მხარის ტრადიციას გვაცნობს. თავად ლეახალეს ეკლესიასთან მისი კავშირი უცნობია.

თუ თქვენს ოჯახში ლეახალეს ეკლესიის ძველი ფოტო ინახება ან უფროსებისგან სუჯინას ხატის ამბავი მოგისმენიათ, გაგვიზიარეთ. თუ გახსოვთ, ისიც მოგვწერეთ, ვისგან მოისმინეთ ეს ამბავი.

წყაროები

  1. საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტო. ძეგლის აღწერა შეადგინეს დავით ლომიტაშვილმა, ლარისა ჯანჯღავამ და გიორგი წურწუმიამ. ძეგლის ბარათი №78379 · უძრავი ძეგლების ნუსხა, გვ. 78, №2734.
  2. პაატა ცხადაია, „სამეგრელოს გეოგრაფიული სახელწოდებანი“, IV, „ჩხოროწყუს რაიონი“, თბილისი, 2008. ნაკიანის თემი — გვ. 49–51. ეკლესიის სახელები და სუჯინას ხატი — გვ. 181, 360. ნასაყდრალი — გვ. 386. ჯგარაგუნა და ჯი(ნ)ჯიხატი — გვ. 456, 459.
  3. ვალერიან ახალაია, „ჩხოროწყუ (წარსული და დღევანდელობა)“. საგვარეულო დღეობების შესახებ — გვ. 127. გამოქვეყნებული ნაწყვეტი სოფელ ნაკიანზე.
  4. დავით ჭითანავა, „ეკლესიები და თავდაცვითი ნაგებობები სამეგრელოში (უძველესი დროიდან დღემდე)“, თბილისი, „მწიგნობარი“, 2010. ქვეთავი №3 — „ლეახალეს წმ. გიორგის სახელობის ეკლესია“. აქვეა გამოქვეყნებული ხელოვნებათმცოდნე მ. აბაშიძის არქიტექტურული აღწერა.
  5. გივი ელიავა, გივი ფარულავა, გრიგოლ შენგელია, „ჩხოროწყუს რაიონის ტოპონიმიკის კატალოგი“, თბილისი, 1983. თავი 12, ჩანაწერი №27. კატალოგი ჩხოროწყუს ციფრულ არქივში.
  6. ჩხოროწყუს ციფრული არქივის ფოტომასალა და ლეახალეს ეკლესიის ვიდეოჩანაწერი.
-
00:00
00:00
Update Required Flash plugin
-
00:00
00:00